Vrijdag 30/10/2020

1974-2013 Olivier Voisin

Er was die laatste zin, in een brief aan een Italiaanse vriendin. Zij publiceerde de brief op Facebook. Wat schreef Olivier Voisin? "Meer dan ooit is het het gebed van de para's dat me te binnen springt bij elk moment van twijfel: God, geef me wat de anderen niet willen, geef me gevecht en onrust. Ik vraag het je vanavond, want morgen heb ik er de moed niet voor."

Op de morgen waarover hij schreef werd de Franse fotograaf Olivier Voisin in de buurt van het Noord-Syrische Idlib door een granaataanval zwaar gewond aan armen en hoofd. Drie dagen later overleed hij in een ziekenhuis in Antakya, Turkije. Hij was 38 jaar oud. Elders lees je nochtans 39 jaar. Alsof het op dat jaar niet aankwam. Dat deed het wel, maar belangrijker nieuws dan zijn leven bleek dus zijn dood te zijn geworden. Iets meer dan twee jaar nadat zijn collega Lucas Dolega in de straten van Tunis sneuvelde. Bijna op de dag af een jaar na de dood van die andere fotograaf, Rémi Ochlik, in een huis in de hel van Homs. Op die verjaardag werd net A Day Without News gelanceerd, een campagne om aandacht te vragen voor het belang van oorlogsverslaggeving.

Olivier Voisin was een kind van Korea. In de jaren zeventigwas hij geadopteerd door een Frans gezin. Over zijn uiterlijk had hij een standaardmopje: "In alle zuiderse landen denken ze dat ik een Chinees ben. Niemand begrijpt dat ik een Fransman ben." Eén met een soort verslaving dus. In zijn brief, letterlijk: "Het klopt dat ik verslaafd ben aan die shitcamera. Geen enkele drug kan sterk genoeg zijn voor die adrenaline." Op zijn site die nog altijd online is (www.oliviervoisin.fr) zegt zijn bio genoeg: "Reporter au Liban, Israel, Egypte, Libye, Pologne, Argentine, Brésil, Etats Unis, Haiti, Sicile, Somalie, Kenya, Turquie, Corée du Sud." Verder niks. Geen geboorteplaats, geen prijs. Alleen reporter. En zijn telefoonnummer. Het werk als leven. Maar gek: van Syrië geen vermelding. Wel foto's.

Veertien dagen terug was Olivier Voisin clandestien de grens overgestoken vanuit Turkije. In de wetenschap dat de werkomstandigheden verschrikkelijk moeilijk waren. Hij was er eerder geweest. "In de zomer van vorig jaar had ik Olivier ontmoet in Aleppo", vertelt Edouard Elias, een andere zelfstandige fotograaf. "Hij had ervaring, was voorzichtig, zeer goed op het terrein en zeer menselijk." In januari had Voisin voor het Franse agentschap AFP enkele dagen in Syrië gewerkt, nadien had hij een andere opdrachtgever en stelde hij AFP voor hem te vervangen door Elias. Uitgerekend hij werd vrijdag naar het ziekenhuis van Bab Al-Hawa geroepen. "Olivier was buiten bewustzijn. We belden Reporters Sans Frontières, twintig minuten later werd Olivier naar Reyhanli (net over de grens met Turkije, RVP) overgebracht." Elias vertelde dat zaterdagavond, toen hij zelf terugkwam in Parijs. Daar dacht hij Voisin te zien. Maar zijn toestand liet repatriëring niet toe. Een dag later was hij dood.

Zelfs binnen de Franse fotojournalistiek was Voisin geen grote bekende. Het moet die stilte zijn waarmee hij werkte, want publiceren deed hij wel in kranten als Le Monde en Libération, in The Guardian en bij ons Le Soir. Het is ook het lot van de freelanceagentschapfotograaf. Vanuit gevaarlijk gebied stuurt hij zijn naam mee in de caption, maar vaak vermelden kranten enkel het agentschap. Nog vaker zijn de lettertjes onder de foto te klein.

Geen mens die denkt dat Olivier Voisin dat zelf erg vond. Op zijn site noemt hij zijn thema's: guerre, humanitaire, magazine, pauvreté, social. In één woord: mensen. De foto die je van hemzelf ziet, is de typische fotografenfoto. Half verstopt achter zijn camera. "Cette cam' de merde." Toch ook grappig, in zijn brief, de mens Voisin: "Ik mis hier een beetje alcohol. Als God sympathiek is, dan zou het goed zijn dat de volgende oorlog in een niet-Arabisch of niet-moslimland plaatsvindt. En waar we een beetje over de vrouwen mogen praten. De gasten vragen me trouwens nu al of ik geen pornofoto's bij heb."

Oorlog of werkloosheid

Zoals dat gaat, ging het ook deze week met Olivier Voisin. Eerst was er verslagenheid. De tranen. De ontzetting. Jean-François Leroy, directeur van fotofestival Vise pour l'image, noemde het een catastrofe. Maar al snel kwamen andere stemmen en beschuldigende vingers. "Fotoreporters lijken de dag van vandaag maar twee keuzes meer te hebben", schreef Alain Frilet van de organisatie Paroles de Photographes. "Ze kunnen kiezen tussen oorlog en werkloosheid." En op het internet ontstond een discussie over de onverantwoordelijkheid van, bijvoorbeeld, Agence France Press om fotografen blind naar oorlogsgebieden te sturen. En vooral over het feit dat enkele agentschappen zo machtig zijn en jonge fotografen, gewapend met te weinig opleiding, toch het risico willen nemen om - in tijden van lowcostvluchten en strijdend tegen gratis foto's die op het internet circuleren - hun foto's tegen bodemprijzen verkocht te krijgen. Natuurlijk viel het woord cowboy. Gelukkig namen fotografen toen zelf weer het woord. Olivier Laban-Mattei, zeer goed bevriend met Dolega en Ochlik en zelf heel vaak in troebel gebied, pareerde: "AFP heeft nog nooit van een fotograaf geëist dat hij zijn leven in gevaar zou brengen. Patrick Baz (de chef van AFP in het Midden Oosten, RVP) kent de streek beter dan wie ook. Toen ik in Iran geblokkeerd zat en niet kon werken, vroeg hij niet de straat op te gaan. Te gevaarlijk. Natuurlijk valt er iets te zeggen over de crisis in de pers en is de hegemonie van enkele grote groepen onhoudbaar. Maar dát gebruiken om het werk van ons, fotojournalisten, te beoordelen is een brug te ver."

Nog één keer naar de laatste brief van Olivier Voisin. Hij schrijft hoe ernstig het geweld is in Syrië. Hoe groot de haat. Vraagt zich af hoe je zo'n haat kunt onderhouden. En zo'n zin om te doden. En Voisin, een gelovig man, licht een tipje van zijn missie. "Wat er na deze oorlog gebeurt, is belangrijk. Als er een 'na' komt. Dan is de verzoening belangrijk. Na de val van de Muur kwam ik er als kind achter hoe belangrijk verzoening was in landen als Polen en Tsjechoslowakije." Wellicht werd hij toen al fotograaf.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234