Woensdag 27/10/2021

18de-eeuws kerkhof ontdekt onder Gents speelpleintje

De voorbijganger trok grote ogen: een Kosovaarse snotneus speelde voor z'n neus voetbal met een witte, stevige mensenschedel. Eerder op de dag, maandag, waren werkmannen van de Gentse Technische Dienst begonnen met het graven van een funderingssleuf voor een muurtje rond het lokale speelplein aan de Wasstraat in Gent, vlakbij de Dampoort. Groot was hun verbazing toen ze al van bij de eerste grepen van de kraan een grote hoeveelheid mens bovenhaalden.

gent.

eigen berichtgeving

'Een pestkerkhof', waren omwonenden zeker. "Massagraven van een grote pestepidemie, die Gent eeuwen terug trof. Twee jaar geleden vonden ze hier ook al botten bij graafwerken." Dat was in augustus 1997, ook bij stedelijke graafwerken. Bij die gelegenheid werd door de politie een pv opgesteld.

De politie had toen nog niet door dat de beenderen, die er naar archeologische maatstaven bijzonder goed bewaard uitzien, afkomstig waren van wat ooit een gigantisch Gents kerkhof was. En geen kerkhof voor pestslachtoffers, al had men dat wel kunnen beweren op basis van de ligging, net buiten de achttiende-eeuwse stadsgrenzen van de stad.

"Het kerkhof dateert uit 1784", weet adviseur-stadsarcheologe Marie Christine Laleman. "Dat jaar besliste Jozef II, beter bekend als de Keizer Koster, dat men geen mensen meer mocht bijzetten op de traditionele kerkhoven rond de kerken. Voor de oostelijke parochies van Gent (Sint-Baafs, Sint-Jacob en de Heilige Kerstparochie) legde men een nieuwe begraafplaats aan in de buurt waar nu de Wasstraat ligt."

Ook voor de westelijke parochies moest men op zoek gaan naar een nieuwe begraafplaats. Die werd aangelegd bij de Gebroeders De Smetlaan, tussen het Rabot en de buitenkant van de stad. "De begraafplaatsen bleven bijna honderd jaar in gebruik", legt Laleman uit. "Ze werden opgegeven op het eind van de negentiende eeuw, in 1878. Gedurende die lange tijd zette men een heleboel dode Gentenaars bij op de twee dodenakkers. Men moet zich daarbij niet de geordende, goed gestructureerde begraafplaatsen voorstellen die we nu kennen. De echte verering van de doden in onze gebieden dateert eigenlijk maar van het eind van de negentiende eeuw, ten tijde van het katholieke renouveau. Voor die tijd werden de mensen gewoon in een put gelegd. Vaak moest men om een nieuwe dode te begraven een andere wat opzij schuiven. Of men groef er gewoon een nieuw gat doorheen - wat dat betreft had men maar weinig scrupules. Regelmatig werden delen van zo'n kerkhof opgeruimd. De uitgegraven beenderen werden dan in grote hopen gestapeld, of ze werden allemaal samen elders begraven."

Een kerkhof zoals dat van de Wasstraat is archeologisch niet zeer interessant. Daarom ook is men niet geneigd om er een grote opgravingscampagne aan te wijden. "Er geldt wel een meldingsplicht", waarschuwt Laleman. "Wie een stuk van een skelet vindt, mag dat niet mee naar huis nemen maar moet de politie verwittigen. Die maakt dan een proces-verbaal op. Men weet immers nooit waar de dode in kwestie vandaan komt. Hij kan evengoed een recent slachtoffer zijn van een moord. Naderhand volgt doorgaans een onderzoek van het parket, waarna wij het Instituut voor het Archeologisch Patrimonium in Brussel inlichten."

De menselijke resten van de Wasstraat zullen een tweede rustplaats vinden op de grote Westerbegraafplaats van de stad, waarschijnlijk allemaal samen. Dat is nu eenmaal wettelijk verplicht.

Naar verluidt heerst er in de buurt van de Wasstraat nu een beetje een doodse stemming. Niemand woont of speelt graag op een kerkhof. "Och", sust Laleman. "Er wonen meer mensen boven een oud kerkhof of een graf dan ze zelf vermoeden. En zo erg is dat nu ook weer niet. Die mensen zijn allang dood, dus voor ziekten moet men eigenlijk niet vrezen. De enige raad die ik mijn medewerkers meegeef voor ze in dat soort relatief recente grafvelden gaan wroeten, is een spuitje te halen tegen tetanus."

Frans Steenhoudt

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234