Woensdag 08/07/2020

13 redenen waarom films van de Coens zo grappig zijn

Net zoals Quentin Tarantino 'tarantineske' films maakt en David Lynch 'lynchiaanse', zo maken de gebroeders Coen 'coeneske' films. Als je naam een bijvoeglijk naamwoord wordt, dan heb je niet alleen iets te betekenen in filmland, maar heb je ook een eigen stijl. Joel en Ethan Coen maken alleen maar entertainment, beweren ze zelf. Maar er valt ontzettend veel tussen de regels te lezen. Al hun films hebben dubbele bodems, een filosofische ondertoon, bizarre, ingewikkelde plots en een eigen zwarte humor. Volgende week openen de Coens de Berlinale met hun nieuwste,Hail, Caesar! en reken maar dat ook deze prent vol van die typische coeneske humor zal zitten. Een zeer onvolledig checklijstje van wat u mag verwachten.

1

Knuckleheads

Knuckleheads, zoals ze zelf de domkoppen noemen die ze graag opvoeren. Feilbare personages die door een of meerdere keuzes die ze maken, hopeloos in de problemen geraken. En aan het einde van het verhaal leren ze zelden of nooit hun les. Als ze al overleven. Want wie een hoofdrol speelt bij de Coens, loopt veel kans om te worden afgeslacht. Het zijn mieren die onder een vergrootglas worden gehouden.Schadenfreudeof leedvermaak is een groot deel van het vertier van de Coens zelf. Zoals de CIA-baas zegt aan het eind vanBurn after Reading:"I'm fucked if I know what we did", als antwoord op zijn eigen vraag:"What did we learn, Palmer?"

2

Om de poen is het te doen

Veel van hun personages lijden aan geldzucht, zieFargo, Intolerable Cruelty, No Country for Old Men, enThe Hudsucker Proxy. En ze doen ook waanzinnige dingen voor geld. Kidnapping en afpersing zijn schering en inslag. Ironisch genoeg krijgen ze nooit waar ze op azen. Niemand gaat met de buit aan de haal. Niet Jerry, de sullige autoverkoper uitFargo, die zijn eigen vrouw laat ontvoeren, niet de schoonvader die met het losgeld over de brug moet komen en ook niet de ingehuurde moordenaars Carl en Gaear. En inNo Country for Old Menzijn de centen niet voor Llewelyn, noch voor Anton Chigurh die achter hem aan zit.

3

Geen verstand? Een misverstand

Zitten er weinig figuren met verstand in hun films, des te meer misverstanden zitten erin. Zo komt het dat toch niet álles in hun films om geld draait. Soms draait het ook gewoon om een tapijtje. Al is dat een misverstand. Want de brutale bullebakken die bij The Dudebinnenvallen inThe Big Lebowskiwillen centen van de suffe hippie. Of liever van zijn naamgenoot, Jeff Lebowski, een miljonair. Naast een pak rammel laten de kleerkast nog iets achter: ze urineren op zijn tapijtje. Laat dat nu net het favoriete tapijtje van The Dude zijn. Dus gaat hij op zijn beurt op zoek naar Jeff Lebowski. Want hij wil dat zijn leed verzacht wordt. Waardoor het toch weer om geld draait.

4

Bevergem avant la lettre

Accenten en dialecten mogen en moeten bij de Coens. En dan hebben we het niet alleen over hetSpanglishvan Jesus Quintaina. Hoe vaak de dialogen uit Amerikaanse klassiekers ook worden nagebootst, even vaak praten hun personages op een manier waarop je in Amerikaanse films nooit hoort praten. Het befaamde accent inFargois bewust overdreven. Niemand in de Midwest praat zo. Het is een karikatuur van het dialect, om de sporen naar de Scandinavische roots terug te leggen. Strelende klanken als ode aan de vriendelijkheid van de mensen aldaar. Om de wreedheid van de bezoekers nog wat akeliger te laten lijken.

5

Memorabele figuren om snel te vergeten

Hun personages zijn mensen waar in hun omgeving niemand naar opkijkt, maar op film zijn ze onvergetelijk. De sullige autoverkoper uitFargoof de zwangere sheriff uit diezelfde film. Ze ziet eruit alsof ze nog geen klontje in een kop koffie zou kunnen oplossen, laat staan een moordzaak. En dan is er Vietnam-veteraan Walter Sobchak, het personage van John Goodman inThe Big Lebowski, een Poolse katholiek die niet kan bowlen op zaterdag, want dan is het sabbat en rustdag, ook voor hem, al is hij intussen vijf jaar gescheiden van de Joodse van wie hij de traditie overnam. Jesus Quintana, zijn bowlingrivaal, die gevaar uitstraalt en zijn bowlingbal likt voor hij hem gooit, kan er niet om lachen:"I would have fucked you on Saturday, I'll fuck you on Wednesday instead."

6

De waarheid bestaat niet

De waarheid is oninteressant. Honden pissen ertegen. Vandaar dat we bij de Coens nooit gewoon de realiteit krijgen voorgeschoteld. Het is een aangedikte waarheid. Vaak gebracht door een verteller. Zoals de cowboy inThe Big Lebowski(1998). Een verteller die wel eens de draad kwijt geraakt: "Sorry, I lost my train of thoughts here." 'Er was eens....'-verhalen om duidelijk te maken dat het verhaaltjes zijn.

7

Grote namen zijn niet veilig

Hoe groter de naam, hoe idioter hun rol. Oscar-winnende acteurs krijgen alleen rollen die hen zeker geen Oscars gaan opleveren. George Clooney mocht eerder een trilogie van idioten neerzetten. Mensen die denken dat ze de situatie onder controle hebben, maar eigenlijk helemaal niet doorhebben wat er werkelijk aan de hand is. Tim Robbins als Norville inThe Hudsucker Proxytekent een cirkel op een servetje. Een nul, denk je dan. Maar het is zijn uitvinding. Een hoelahoep. Brad Pitt was inBurn after Readingeen fitnesscoach in een foute training en een nog fouter kapsel. Het gezichtshaar van Tom Hanks inThe Ladykillerswas al even onflatterend. En dan zwijgen we nog van het ontplofte haar van Hi, het personage van Nicolas Cage inRaising Arizona.

8

Een herhaling werkt meer dan twee keer

Misschien daarom datDe Kampioenenzo van herhalingen houden. Al weten de Coens beter hoe je herhaalt voor het komisch effect. De keren dat Steve Buscemi"Shut the fuck up, Donny"naar zijn kop geslingerd krijgt, als zijn personage het woord tracht te nemen inThe Big Lebowskizijn niet te tellen. InFargowordt er maar eventjes 181 keer "Yah" gezegd."You know... for the kids"is een uitspraak die negen keer valt inThe Hudsucker Proxy.En"Jesus, Tom"krijg je inMiller's Crossingtien keer te horen. Die herhalingen blijven hangen. En ze maken de film van de Coens buitengewoon citeerbaar.

9

Woorden die te slim zijn voor hun personages

Mensen praten boven hun stand. Vaak spreken ze zoals vroeger in films gesproken werd, toen films nog korter waren en er bijgevolg sneller diende gesproken te worden om evenveel gezegd te krijgen. Ze poneren gedachten die een mens met een normaal brein niet snel kan bedenken, laat staan uitspreken. InRaising Arizonazegt Hi, een dwaze pantoffelheld die geen kinderen kan krijgen, bij monde van Nicolas Cage in een gestileerd Engels dat nooit het zijne kan zijn: "Biologie en de vooroordelen van anderen spanden tegen ons samen om ons kinderloos te houden." Ingewikkelde zinnen die nergens op slaan. En tegelijk op alles.

11

De vrouw is te goed voor de man

Of liever te slim. De man kan de vrouw niet aan en wil haar uit zijn leven. Gelukkige huwelijken lijken niet te bestaan. Overspel is een constante. En altijd is de vrouw de boosdoener. Zoals Everett McGill zegt inO Brother, Where Art Thou?: "De vrouw is het meest demonische martelinstrument ooit ontworpen om de man het leven zuur te maken." In tal van hun films, zoalsBlood SimpleenThe Man Who Wasn't Theretrachten de mannen zich te wreken op hun ontrouwe vouwen. Vrouwen bedriegen, ze zetten nooit hun ware gezicht op. Misschien daarom dat ze vaak een neuscorrectie willen. Zoals Linda inBurn after Readingof de dochter van Larry Gopnik inA Serious Man. Maar dat kost dan weer geld. En de man mag betalen. Altijd is hij de dupe. Of liever, dommer.

12

Het rare einde

Mensen komen op een rare manier aan hun einde. En dan hebben we het niet alleen over zij die de pech hebben om inNo Country for Old MenAnton Chigurh tegen het lijf te lopen met zijn hogedrukpistool. InThe Ladykillersgaan tal van mensen op ludieke manieren de pijp uit. Brad Pitt sterft in de kast nog voor hij er is kunnen uitkomen inBurn after Readingen inFargowordt een schurk door zijn kompaan tot gehakt vermalen in een houtversnipperaar. Niet grappig, zegt u?

10

Dit zijn de namen

Hun personages dragen namen waarmee echte mensen niet door het leven gaan, liefst zo onuitsprekelijk mogelijk. Tom Hanks doet het inThe Ladykillersmet de naam Goldthwait Higginson Dorr III, Ph.D. Hun personages hebben ook niet zomaar een naam. Waring Hudsucker bijvoorbeeld uitThe Hudsucker Proxyis een verwijzing naar JJ Hunsucker uitSweet Smell of Successen naarHud, een film met Paul Newman die trouwens zelf inThe Hudsucker Proxyloopt te schitteren als Sidney J. Mussburger. En zo zitten hun films vol verwijzingen naar films, boeken en personages die ze graag hebben.

13

Geen klassieker is veilig

Alleen Joel en Ethan Coen kunnen het zich ongestoord permitteren om deOdysseevan Homerus tot een komisch schelmenverhaal om te toveren waarin drie sullige gevangenen op de vlucht slaan in het Mississippi van 1930. Veel van hun films zijn stijlcocktails, waarin afwisselende genres met liefde geparodieerd worden of hommages worden gebracht. Ze voegen genres samen, overdrijven ze of vinden er nieuwe uit. Ergens onder al het leed dat over Larry Gopnik uitgekeerd wordt inA Serious Man, zul je het boekJobvinden. Maar of ze nu bij de film noir gaan lenen, descrewball-comedy, Frank Capra of Henry Hathaway, nadat ze alle invloeden door hun mixer gehaald hebben, komt er iets uit dat alleen maar van hen had kunnen zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234