Vrijdag 18/10/2019

Suïcidale gedachten

10 jaar na de zelfdoding van Yasmine: hoe pillen suïcidale neigingen soms net kunnen triggeren

Toenmalige collega’s en vriendinnen Yasmine en Martine Prenen.

Voor Martine Prenen is het duidelijk. Haar goeie vriendin Hilde Rens – bij het grote publiek beter bekend als Yasmine – stapte tien jaar geleden uit het leven mede door een verkeerde reactie op medicatie. Dat pillen voor een fatale kortsluiting kunnen zorgen, daar zijn inmiddels ook wetenschappers het over eens. 

Exact tien jaar geleden ging een schokgolf door Vlaanderen. Yasmine was niet meer. De immer spitante presentatrice en getalenteerde zangeres maakte een einde aan haar leven. 

“Het weekend ervoor had ze bij ons gelogeerd”, vertelt haar goeie vriendin Martine Prenen. “Ze was enorm fragiel en reageerde enorm sterk op medicijnen die ze moest nemen. Net omdat antidepressiva niet meteen werken, hadden ze haar ook een antipsychoticum voorgeschreven.  Daarvan hebben we toen online de bijwerkingen opgezocht. Daar stond te lezen: ‘Indien u suïcidale neigingen hebt, gelieve uw arts te contacteren.’”

Dat is ook wat ze de maandag erop meteen heeft gedaan. “De dokter heeft haar toen nieuwe medicatie gegeven”, zegt Prenen. “Toen ze bij ons vertrok, had ze al wat van haar oude strijdlust teruggevonden. Ze zat opnieuw vol plannen. Ook de dagen erna heb ik haar gehoord en ik had de indruk dat ze opnieuw op het goeie spoor zat. Maar uiteindelijk heeft ze ook op die nieuwe medicatie slecht gereageerd. Op woensdag is ze naar het ziekenhuis gegaan, maar daar hebben ze haar gewoon naar huis gestuurd. Op donderdag was ze er niet meer.”

Tien jaar na de feiten heeft Martine Prenen voor zichzelf de puzzel gelegd. “De medicatie heeft haar een duw in de verkeerde richting gegeven.  En vervolgens heeft ze niet de juiste hulp gekregen op het moment dat ze daarom vroeg. Ik vind het griezelig dat net die pillen worden voorgeschreven aan mensen die al met donkere gedachten worstelen.”

Beeld Fernando Leon

Controverse

De link tussen psychofarmaca en suïcidaliteit is niet nieuw. De controverse begon in 2003, zo staat in het vakblad World Psychiatry, toen nieuwe analyses van klinische studies aantoonden dat het risico op suïcidale neigingen en suïcidepogingen bij jongeren die antidepressiva slikken, dubbel zo groot was in vergelijking met diegenen die een placebo namen. Ook latere meta-analyses toonden een toename van de suïcidaliteit, zeker bij personen jonger dan 25. 

“In de eerste weken bij het opstarten van antidepressiva zie je meer geslaagde zelfdodingen en suïcidepogingen. Zeker bij jongeren. Het brein is pas volgroeid op 20 jaar”, zegt Thierry Christiaens (vakgroep Farmacologie van de UGent).  “Vaak heeft dat te maken met het feit dat mensen zich net iets beter gaan voelen en dat de medicatie activerend werkt. Waardoor ze dan soms ook net die ene fatale beslissing nemen. Er is dus zeker een verband, al speelt het bij volwassenen veel minder.”

Let wel, op grote schaal hebben antidepressiva op lange termijn hun nut. “Daar zien we nog steeds dat het beschermend werkt”, zegt Tom Declercq, huisarts en praktijkassistent aan de vakgroep Volksgezondheid en Eerstelijnszorg (UGent). En dat het dus ook suïcides vermijdt. 

“Maar het duurt inderdaad even vooraleer antidepressiva werken”, zegt Declercq. “Twee tot vier weken, soms zelfs acht weken. Soms wordt dan beslist om daar een antipsychoticum aan toe te voegen. Studies hebben aangetoond dat die combinatie bij een ernstige depressie werkt. Het is niet standaard, maar het gebeurt. En van antipsychotica is er bij mijn weten geen link met suïcide.”

Wat daarom niet betekent dat mensen niet verkeerd kunnen reageren op de pillen. “Bij elk psychotroop middel kun je paradoxale reacties hebben”, zegt Declercq. “Wat betekent dat de patiënt helemaal anders reageert dan je zou verwachten. Net daarom wordt daar voorzichtig mee omgesprongen.”

Openhartig

Declercq is ook de eerste auteur van de richtlijn die er in 2017 kwam voor huisartsen voor patiënten met een depressie. Die moet artsen helpen de juiste, wetenschappelijke keuzes te maken. Daarnaast adviseert de richtlijn hen in welke mate ze hun patiënten moeten aanklampen. “Een patiënt met een ernstige depressie ga je wekelijks laten terugkomen”, zegt Declercq. “Maar een acuut suïcidale patiënt ga je de dag nadien of twee dagen later weer opzoeken. En dan ga je ook allerlei mogelijke hulplijnen inschakelen.”

Anderzijds: niet alle patiënten zijn zo openhartig over hun donkere gedachten. Vroeger was de reflex bij artsen nogal eens: ‘We gaan er niet naar vragen, want anders brengen we hen op ideeën.’ “Die tijd ligt definitief achter ons”, verzekert Tom Declercq. “Binnen de opleiding wordt dat er ingestampt. Jonge collega’s worden net getraind in het bevragen van suïcide, via rollenspelen. Er is de voorbije tien jaar echt wel wat gebeurd op het vlak van suïcidepreventie in Vlaanderen.”

Maar het feit is, benadrukt Declercq: zelfs al doet een arts of hulpverlener alles juist, toch kan het ook nog fout lopen. “Vaak net op het moment dat de omgeving denkt dat het iets beter gaat”, zegt Declercq. “Zelfs al vang je iemand goed op, het kan toch nog verkeerd lopen. Ook dat geven we toekomstige artsen mee.”

Martine Prenen hoopt, nu de dood van Yasmine deze week herdacht wordt, dat mensen zich wat beter bewust worden van de risico’s die psychofarmaca met zich mee kunnen brengen. “Nog steeds merk ik dat veel mensen niet weten dat die pillen je mee tot een wanhoopsdaad kunnen drijven.”

Wie vragen heeft over zelfdoding, kan terecht op het gratis nummer 1813 en www.zelfmoord1813.be.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234