Dinsdag 07/12/2021

1. De oer-babe

Eigenlijk is het onwaarschijnlijk, de vierkante meters foto's en tekst, de ettelijke minuten radio- en tv-aandacht die werden vrijgemaakt om het fenomeen 'Eva Pauwels' in de kijker te zetten. Eva ging bloot en prompt zetten de media zichzelf in hun hemd. En met hen de kijkers. Net zoals Adams Eva de eerste vrouw was, lijkt deze Eva de laatste babe. Laatste, want aan het einde van een evolutie. Mogen wij hopen.

Walter Pauli en Jeroen de Preter

Je kunt de beeldschone Laïs van Corinthe bezwaarlijk een babe noemen, want de dame leefde een eeuw of vier voor Christus, en toen kende de wereld, echt waar, nog geen woord Engels. Laïs was een courtisane en nog een mooie ook. Volgens antieke auteurs reisden rijke Grieken honderden kilometers ver tot in Corinthe. En daar mochten ze, tegen forse betaling, kijken naar haar wondermooie borsten. Tal van klassieke schrijvers zongen de lof van het uiterlijk van Laïs: Plutarchus, Demosthenes, tot bijna tweeduizend jaar later de humanist Erasmus, van wie zeker is dat hij het 'van horen zeggen' had. Die aandacht, van het begin af aan, van schrijvers, beeldhouwers en schilders was essentieel voor het begrijpen van Laïs' renommé. Er is niet alleen de vrouw, er zijn niet alleen de mannen, er is ook het medium, eenvoudige voorloper van de media. Zonder film, zonder filmpers, zonder de boekskes of zonder internet geen babes. Zonder een Plutarchus geen Laïs. Eerst waren er vrouw en man, dan het medium, en pas dan de babe.

2. De voorloperS

Is het toevallig dat 'babe' een Angelsaksische term is? In de late negentiende eeuw was Frankrijk nog toonaangevend of beter: Parijs. Het was de culturele hoofdstad van de wereld. Blote vrouwen hoorden daarbij, bij dat culturele. Cultuur en een streepje bloot - of schaamhaar - gingen hand in hand en dat zou nog lang zo zijn. Deels zaten de meiden van de Moulin Rouge in de marginaliteit, en hun schilders ook, al hield de avant-garde hen wel in het oog. Maar hun namen kennen we niet meer, ondanks de affiches van Toulouse-Lautrec. Er was al fotografie, maar nog geen film.

De film staat nog in zijn kinderschoenen als Hollywood al het grote nut van cross-overs ziet. Tot vandaag is Johnny Weismüller een van de bekendste namen uit de filmgeschiedenis, als incarnatie van Tarzan. Maar Wesmüller was een superatleet, de eerste man die op de Olympische Spelen honderd meter zwom in minder dan één minuut. Die topprestatie leverde hij dankzij zijn atletische lichaam. Zo werd een zwemkampioen een filmheld: beide 'bekendheden' versterken elkaar, maken van Johnny Weismüller een icoon. Dat recept, de entente tussen de film, het lijf en de weerklank van de naam, ligt ten grondslag aan het concept babe. Was Tarzan Jane geweest, dan Johnny had zich de eerste babe genoemd.

Nu gaat die eer naar Marlene Dietrich. Ook zij was één en al cross-over. Een begenadigde zangeres, onderkoelde filmster, mysterieus society-personage, een vrouw met een vreemde en dus intrigerende schoonheid. Toen zij de cultfilm Der blaue Engel (1930) draaide, wist het publiek niet waar de actrice Dietrich stopte en het personage Lola Lola, een schaars geklede nachtclubzangeres, begon. Die filmbeelden van Dietrich, met hoge hoed, jarretelles en korset, staan op het netvlies gegrift.

Meteen na de release van die film, terwijl de foto's de wereld rondgingen, verhuisde Dietrich naar de VS, tekende er een zevenjarig contract bij Paramount Pictures en creëerde in haar eentje de femme fatale die te sterk is voor mannen. Haar laatste grote film, The Devil is a Woman, zou ook vandaag nog de slagzin kunnen zijn van driekwart van de would-be babes. Ze willen zo graag zo sterk zijn, zo dominant. Vergeleken met de persoonlijkheid van La Dietrich zijn veel babes vaak popjes.

3. VOOR HET BLOOT

Toen werd het oorlog. Marlene Dietrich liet zich tot Amerikaanse naturaliseren, de populaire West-Europese cultuur volgde. Men zag hoe Esther Williams uit de golven opsteeg. Zwemkampioene Williams werd net geen vrouwelijke Weismüller. Ze zou in 1940 naar de Olympische Spelen van Tokio gaan, maar die vonden nooit plaats. En dus werd het Broadway. Samen met, jawel, Johnny Weismüller zelf trad ze op in zogenaamde 'Aquades'; Williams als 'Aquabelle', Weismüller als 'Aquadonis'. Dat waren overweldigende waterspektakels in de grote musicaltraditie, met honderden figuren in badpak op de scène.

Van Broadway ging het naar de film. Williams werd de eerste wet star van het witte doek, met kassuccessen als Bathing Beauty, Dangerous Girls are Wet en Skirts Ahoy. Tegelijk waren er de kleurencovers van magazines. Het was oorlog, de eenzame GI's hadden recht op een verzetje: Esther in badpak. Intussen werd de Schone Zeemeermin in het echte leven gebruikt als een (vorstelijk betaalde) Assepoes. Ze zwom in totaal duizenden kilometers in haar films, altijd in badpak, ook als ze zwanger was, en dat ze was meer dan eens. Glamour betekent glitter, en dat is slechts schijn.

Toen Esther Williams ver in de jaren vijftig stopte, had ze een hele 'kuise' generatie filmsterren weerstaan. Kuis gekleed, tenminste. Ook de filmactrices van toen haalden covers van tijdschriften en deden wereldwijd mannen smelten. Maar wel gekleed, het bleven dames. Judy Garland was een ster zonder weerga, maar met een ingehouden sex-appeal. Zelfs in haar 'volwassener' films, zoals A Star is Born (1954), blijft Garland oneindig minder bitchy dan Dietrich dat in haar tijd mocht zijn. Ook Ingrid Bergman volgde Dietrich op. Zij als femme fatale: de mooie Bergman brengt Humphrey Bogart het hoofd op hol in Casablanca (1942), en Roberto Rosellini in Stromboli (1950). Maar altijd met de kleren aan, zelfs geen jarretelle komt erbij kijken, ook niet in de toen al veelgelezen 'gespecialiseerde pers'. Die bracht ook de foto's van Grace Kelly, een actrice die bezongen werd vanwege haar schoonheid. Haar ingehouden schoonheid, zedig gekleed als ze was. Van Amerika tot Europa smachtte men om haar. Zij trouwde prins Rainier van Monaco en verhuisde naar de royalty-pagina's van dezelfde bladen. Als cross-over kon het tellen.

4. OP KRUISSNELHEID

In 1952 heet Grace Kelly nog 'sexy', zelfs als ze in High Noon een rigide domineesdochter speelt. Maar God weet zijn actrices te kiezen. Al in 1956 laat regisseur Roger Vadim zijn ster Brigitte Bardot naakt gaan in Et Dieu créa la femme. Hoewel de film op zich niet zoveel voorstelt en het naakt nog terughoudend wordt getoond, is Et Dieu een mijlpaal, zij het met misleidende titel. God mag misschien wel de vrouw hebben gecreëerd, het waren filmmakers en fotografen die haar beeltenis boetseerden zoals zij dat wilden. Naakt.

Natuurlijk was Et Dieu geen absolute voorloper. De Amerikaanse filmster Mae West was ouder dan Bardot en had een boezem waarmee ze iedereen weg concurreerde, ook Bardot. Tijdens de oorlog noemden Amerikaanse mariniers hun onpasselijk dikke reddingsvest 'Mae West'. Zij had een pikante reputatie, maar dat kwam vooral door haar ruige taal. Haar boezem hield ze voor zichzelf, zoals dat in de jaren veertig hoorde voor actrices die uit het illegale pornocircuit wilden blijven. Ook voor Mae West kneep de censuur hoogstens één oogje dicht.

Toch werd Bardot overklast door een tegenhangster uit Amerika. Maar Marilyn Monroe is dan ook een legende, even bekend als Elvis Presley. Nochtans kon Monroe veel slechter zingen dan Elvis, acteerde ze haast even schabouwelijk, en was Elvis eigenlijk een klassiekere schoonheid dan zij. Marilyn Monroe was een beetje dik, had iets te vlezige lippen, maar zou toch bekend worden om haar lijf. Dat heeft ze met Bardot gemeen. Officieel zijn het beiden filmactrices, maar ze worden in essentie herinnerd om hun eigen beeld, niet om hun films.

En, zeker bij Monroe, om wat ze oproepen. Monroe was de vleesgeworden 'verleiding'. Ze poseerde naakt, maar de foto's bleven suggestief. Het bijzondere aan Monroe was dat ze voor haar tijd de grens opzocht, en vond. Niemand die zo 'expliciet suggestief' kon zijn als zij. Ook hier liepen het echte leven en de rol door elkaar. Marilyn Monroe werd geen prinses, maar ze sloeg met John F. Kennedy wel de mooiste en jongste president aan de haak. Ze zong voor hem, halfdronken, het aanmatigend zwoele 'Happy Birthday Mr. President'. Als er van Bardot één lied bekend is, dan haar versie van 'Je t'aime moi non plus'. Serge Gainsbourg huigde het meestal met Jean Birkin, maar ook eens met Bardot. De sfeer van die laatste versie sluit aan bij het geteem van Monroe.

Het succes van Bardot en Monroe stimuleerde de beeldindustrie veel explicieter om te gaan met vrouwen, agressiever ook. Vanaf 1953 ligt het stoutere blad Playboy in de kiosk, en het ene beïnvloedt het andere. Er kwam meer bloot in de films, waarop Playboy starlets van allerlei slag uitnodigde om nog wat pikanter te gaan, waardoor de films zich weer wat verder waagden, enzovoort. Nog meer dan vroeger werden een knap lijf en blote borsten een nadrukkelijk verkoopsargument. Laïs van Corinthe werd teruggevonden in Hollywood.

Een paar jaar nadat Vadim Bardot bloot aan het strand filmde, kwam in de allereerste James Bond, Dr. No (1962), de rondborstige Ursula Andress in minuscule bikini uit de zee, als een eigentijdse Aphrodite. Andress was wel meer Venus dan Aphrodite, meer lichamelijkheid dan innerlijk gevoel, veel lust, weinig liefde. Een en al lijf. Gouden tijden voor 'sterren' als Raquel Welsh braken aan. Zelfs een klasseactrice als Jane Fonda kreeg haar carrière pas van de grond door de rol te aanvaarden van Barbarella, een sf-heldin die eventjes topless moet gaan. De regisseur van die prent was, jawel, Roger Vadim.

Naakt in de massacultuur: sinds Dietrich gaven enkele vrijmoedige Europeanen Amerikaanse filmstudio's het zetje om het eigen puritanisme te ondermijnen. Branché-mannen van hier toonden Amerikanen hoever ze konden gaan. De Poolse regisseur Roman Polanski huwde het naaktsterretje Sharon Tate. De bladen hadden er een kluif aan, pikante foto's ook, en ineens een onwaarschijnlijk horrorverhaal, toen Charles Manson de hoogzwangere Tate ritueel afslachtte. Tate was de eerste babe-van-niks die deel werd van de Amerikaanse geschiedenis.

Vanuit Amerika kwam het naakt terug naar Europa. Phil Bloom, zo lang en zo blond, schokte Nederland door, heel even, bloot op de buis te verschijnen. Als eerste Europese land kreeg Nederland zijn babes, en die waren natuurlijk bloot. Een actrice raakte pas in een Nederlandse film als ze haar broekje wilde laten zakken. In die tijd was alleen al het noemen van namen als Renée Soutendijk, Moniek van de Ven of Willeke van Ammelrooy in Vlaanderen een haast pornografische daad. (Paul Verhoeven, het brein achter al dat moois, ging Vadim achterna naar de VS. Daar zorgde hij in Basic Instinct voor de eerste vaginale close-up, die van Sharon Stone nog wel).

5. VLAAMSE VLAMMEN

Vlaanderen, inmiddels, kende nog altijd geen naakt, op een blote 'negerin' na, in een documentaire over het Kongolese oerwoud, gedraaid met de hulp van een Witte Pater. Tot de Nederlandse import kwam. Willeke van Ammelrooy onthulde zichzelf in Mira (1971), nota bene een film naar een roman van Stijn Streuvels. Foei. Maar zo raakte naakt ook 'in'. Het had iets progressiefs, iets cultureels, iets elitairs ook, want (nog) niet voor de gewone man. Dat naakt behaagde de culturele avant-garde. De importeur van naakt in Vlaanderen was niemand minder dan Hugo Claus. Of het nu gaat over naakt in de film (hij schreef mee het script van Mira), of naakt op de planken (hij schreef het 'schandaalstuk' Masscheroen), of naakt als levensstijl (hij huwde met de Nederlandse Emmanuelle-actrice Sylvia Kristel), Claus deed het allemaal. Ook Louis Paul Boon, zelfverklaard 'viezentist', kon deel uitmaken van de redactie van het Nederlands blootblad Partner en dat schaadde zijn reputatie in het culturele wereldje niet. Boon en Claus, in de traditie van Lautrec. In de marge.

De gewone man stond erbij en keek er niet naar, of deed alsof. Hij zag immers niets fouts op televisie. Jonge en goedogende omroepsters als Terry Van Ginderen, Paula Semer en Nora Steyaert hadden zeker enig 'appeal' bij de kijkers, maar meer niet. Bij gebrek aan een Vlaamse filmindustrie keek men zich de ogen uit op tv-feuilletons als Schipper naast Mathilde. Een frisse doch hoogst pudieke verschijning van de jonge, vrouwelijke hoofdrol deed Walter Grootaers dertig jaar later nog kreunen dat hij verliefd was op Chris Lomme. Veel later bleef er enige beroering toen Robbe De Hert in De Witte (1980) twaalfjarige jongens naakt in de Demer liet springen. Gewaagd, want je zag hun billen.

Een en ander veranderde toen Playboy in 1983 een 'Nederlandse' editie op de markt bracht. Die verkocht ook in Vlaanderen en er kwamen Vlaamse meisjes in. Verbieden kon niet meer: in de eerste jaargang liet Pieter van Vollenhoven zich opvoeren, de echtgenoot van prinses Margriet. Nog een paar jaar later liet Nederland Wendy Van Wanten los, altijd gekleed, maar op de commerciële omroep Veronica voltijds bezig met erotiek. Daar vertelde ze erotische verhalen en dat kon toen nog niet op de Vlaamse tv. Van Wanten toonde haast niets maar bracht de hoofden op hol.

Zo veranderde Vlaanderen. Zelfs de BRT-omroepsters pasten zich aan. Goed, Riet D'Haeyer had nog een absoluut Paula Semer-imago, en van Rachel Frederix was vooral de brilmontuur met de tijd mee. Maar er was, jaren voordien, al Rita Boelaert. Rita Boelaert! Vandaag een volslagen onbekende voor alle min-dertigjarigen. Destijds, om de woorden van Liesbeth List te gebruiken, "oh la la en vrolijk". Boelaert was blond en bruin gebronsd, en haar oogopslag, laten we zeggen, straalde levensvreugde uit. Het is maar dat er toen nog geen badpakkenspecials verschenen, of Rita Boelaert was er de absolute vedette in geweest. Rita Boelaert was een voormalige Druivenkoningin van Overijse, en ook dat verklaart de Vlaamse prehistorie. De Druivenkoningin, dat sprak niet aan. Onze babes-bom kwam er pas vanaf de jaren tachtig, toen de Miss-België-verkiezingen hun plaats veroverden. Dat werkte wel. Het is alsof de media zaten te wachten op een vorm van 'geleende autoriteit'. Als de Miss België-jury een vrouw kroont, dan is dat een uitstekend alibi, is die winnares de schoonste van ons allen. Eens miss, altijd 'babe', al deden de meest vooruitzienden onder de winnaressen al snel hun best van dat te sexy imago af te raken. Hoe dan ook doet de erelijst naar adem happen, tenminste wat de overvloed van bekende babes betreft. Wat zou Vlaanderen nog zijn zonder Goedele Liekens (Miss België 1986), of Lynn Wesenbeek (1987), Daisy Van Cauwenbergh (1988), Anne De Baetzelier (1989), Katia Alens (1990) Anke Vander Meersch (1991), Stephanie Meire (1993), Ilse De Meulemeester (1994), Véronique De Kock (1995), Tanja Dexters (1998), Brigitta Callens (1999), Joke Van de Velde (2000) en Dino Tersago (2001). En alsof het land niet genoeg had aan één Miss-verkiezing kwam daar vanaf 1992 ook de Miss Belgian Beauty bij. Dat verrijkte Vlaanderen met Rani De Coninck (1992), Els Tibau (1997) en Brunhilde Verhenne (2002). Er was plaats voor allen. Toen VTM startte, had de commerciële zender behoefte aan omroepsters, en VTM wilde er met een meer uitgesproken celibrity-gehalte dan die van de Reyerslaan. Dat gaf veel missen onverhoopte kansen en zorgde ervoor dat onverhoopt veel meisjes miss wilden zijn. En vervolgens kwam De Nieuwe Panorama, later omgedoopt tot P-magazine, nog eens met missen op de cover en voegde aan dat bekend vrouwvolk nog eens Phaedra Hoste toe of de forse Inge Moerenhout. Zelfs meisjes die uit de Miss-verkiezingen gezet werden, officieel omdat het geen keurige meisjes bleken te zijn - Joyce De Troch - hebben Vlaanderen mee gemaakt tot wat het nu is. Sindsdien houden de babes het land recht.

Niet? Wie kan er vandaag nog zonder babe? Welk tv-programma kan nog zonder aangekondigd worden? Welk spelletjesprogramma? Welke zangshow, welke kookrubriek, welk radiopanel (waar je ze niet eens ziet) mag nog zonder babe de ether in? Welke zakenman kan nog zonder zijn Brigitta of zijn Véronique? Welke boekenbeurs kan zonder babe? Welke uitgever? Toen de realityshows kwamen, beloofden die gewone mensen op te voeren. Maar wat deden we? We maakten al sms'end onze eigen, volkse babes. Betty van Big Brother werd onze Big Sister, en kon nadien niet snel genoeg een contract met Playboy ondertekenen.

Tot daar aan toe voor Betty: in Big Brother kijkt het publiek ook mee onder de douche. Maar wat met die Miss Belgiës, die winnaressen van een wedstrijd waarin het officieel niet op het uiterlijk aankomt, maar op het verstand en de klasse? Allen gaan ze, net zoals alle babes, bij de eerste kans uit de kleren voor Playboy. Joyce De Troch, Katia Alens, Phaedra Hoste... Allen 'namen de uitdaging aan'. Een land dat zo lang ieder bloot weerde, vindt vandaag niets meer te naakt, te gewaagd. Daar zit een vrijgevochten kant aan, en die is goed, maar ook een andere. En die is... laten we het zo uitdrukken: een land dat zich het hoofd op hol laat brengen door bunny's, is dat geen land van konijnen? En welke politieke partij wil nog zonder babe naar de kiezer?

Oei, nu worden er een paar kwaad, want de politieke babes, die willen zo niet meer genoemd worden. Ze voelen zich beter dan Betty en Eva Pauwels. En toch zijn er meer gelijkenissen dan verschilpunten. Het is niet zo dat de eerste drie dames die ooit samen als 'babe' werden opgevoerd geen politiek talent zouden hebben. Maar het is wel zo dat ze hun entree maakten als babe, in het blad van de babes, namelijk P-Magazine. Niemand heeft 'Freya', 'Kathleen' of 'Karolien' - de voornaam volstaat, zie ook 'Betty' - ooit verplicht hun blouse uit te doen en in onderlijfje te poseren, de borsten fier vooruit, drie boegbeelden van een nieuwe politieke generatie. Twee zijn inmiddels minister, één fractieleider in het Vlaams Parlement. De cross-over werkt weer: je wilt weleens zien voor wie je stemt. Niet alleen de SP.A houdt van babes. Zelfs toen CD&V nog CVP heette, haalden ze er in Brugge al Phaedra Hoste binnen. En het Vlaams Blok heeft met Anke Vander Meersch, oh ironie, een heuse Miss België.

6. DIKKE BORSTEN ZIJN PLAT

Waar ligt de grens? Wie wil geen babe zijn, en wat moet een babe nog doen, en vooral, laten? In de jaren tachtig reikte de harde porno de hand aan de mainstreamcultuur. De Italiaanse pornoster La Cicciolina werd het 'kunstobject' van haar man Jeff Koones en ineens was ze aanvaardbaar, zelfs voor de politiek. Ze zetelde voor de Radicale Partij in het Europees Parlement. Omgekeerd gebeurde ook. Het Amerikaanse mainstreamfeuilleton Baywatch, een serie over het nietsdoen van meisjes met blond haar, stevige boezems en vuurrode badpakken, bracht superbabe Pamela Anderson voort. Pamela werd een wereldbegrip, een wereldster ook, een icoon van een tijd waarin haar borstvergroting logischerwijs ook wereldnieuws werd. Pamela maakte uiteindelijk een pornofilm (een 'documentaire', zei ze zelf) waarin ze de liefde bedrijft met haar vriendje. Alles is wel zéér zichtbaar, want Pamela hanteert gewoon een handcamera, die ze tijdens de daad naar haar eigen onderkant richt. Alsof ze zelf haar eigen symboliek wilde accentueren.

Waarom zouden ook de andere bekendheden niet wat opschuiven? Richting bloot bijvoorbeeld? Niet zo lang geleden was het ondenkbaar dat tennisster Martina Navratilova voor Playboy zou kiezen. Veelvoudig schaatskampioene Katerina Witt deed dat later wel. Anna Kournikova is een tennisbabe, eigenlijk een babe tout court. In Vlaanderen overtuigde het blad Menzo jonge sprintster Kim Gevaert om naakt op de cover te staan en even naakt binnenin. Een blote babe is een blote baby, een blote Kim Gevaert is méér. Vlaanderen sprintte naar de kiosk. Naakt heeft weinig meer om het lijf. En toch choqueert Eva Pauwels. Een babe, zeker wel. Ze werd dat pas toen Vlaanderens super-BV Jacques Vermeire met haar in het huwelijk trad. Maar de trouw van Vermeire was groot nieuws en dus die van de onbekende Eva Pauwels ook. Ze kreeg twee kinderen: twee keer groot nieuws. Ze scheidde: groot nieuws. Toen had Pauwels het wel begrepen. Alles wat er in haar leven gebeurt, is groot nieuws. En daarom zorgt ze dat er wat gebeurt. Een borstvergroting: groot nieuws. Ze wordt lesbisch? Mega-nieuws! Zeker zo kort na de grote lesbo-act van Madonna, Britney Spears en Christina Aguilera. Weet Pauwels nog waar haar leven eindigt en dat van de Eva in haar begint? Ineens wist Kanaal Twee niet hoe snel haar een feuilleton te geven. Ciao Bella, adieu schoonheid, zouden ze het ernstig bedoeld hebben? Het babe-blad Maxim kwam met een fotoreportage die het zelf 'stomend' noemt, maar waar eigenlijk niets te zien is, behalve Pauwels, een beetje bloot. Eva Pauwels is nauwelijks nog cross-over, behalve van zichzelf. Van kut naar borst, en natuurlijk weer terug. Het leidde tot ettelijke krantenpagina's. Om een reportage van niks, over niks, met BV's van niks. En, val nu om, Vlaanderen sprak ineens schande. Zijn het de kinderen? Pauwels is een gescheiden, lesbische, zichzelf als softporno-profilerende moeder van twee kinderen. Is dat de grens? Of aanvaarden we het, en moeten we wachten tot de eerste Vlaams babe hardcore gaat? Dat is al gebeurd, met een roodharige deelneemster uit Big Brother die binnen de kortste keren bij pornoboer Eddy Lipstick in een film verscheen. Maar die beelden haalden nooit het 'grote nieuws', alsof Vlaanderen het niet wilde zien, nog niet wilde aanvaarden hoe diep het beeld van de babe was uitgezakt. Der blaue Engel is gevallen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234