Vrijdag 20/09/2019

Voor u uitgelegd

1.400 banen geschrapt bij KBC: waarom zitten banken in de problemen?

Beeld EPA

Dit keer is het ‘de bank van hier’ die het mes zet in haar personeelsbestand. KBC schrapt 1.400 banen, en wil ‘beter en gepaster kunnen inspelen op de veranderende en toenemende verwachtingen van klanten en van de maatschappij’. Eerder schrapten ook al andere banken honderden jobs. Wat verklaart de perfecte storm waar banken in zitten? En is er een oplossing?

Waarom moeten banken snoeien?

Het huidige verdienmodel van de klassieke banken is stevig onder druk komen te staan door het beleid van de Europese Centrale Bank (ECB). De aanhoudende lage rente, en het streven om die nog wel enige tijd aan te houden, maakt dat de inkomsten uit het reguliere model steeds verder afkalven. Banken in de eurozonelanden hebben sinds 2016 liefst 21,4 miljard euro overgemaakt aan de ECB vanwege een negatief tarief van 0,4 procent op het stallen van deposito’s in Frankfurt. Alleen al in 2018 betaalden banken 7,5 miljard euro voor het parkeren van overbodig geld op de ECB-balans, dat is 21 miljoen euro per dag.   

Hoewel de transactievolumes van de banken stijgen, dalen de inkomsten per klant eveneens sterk. Tussen 2008 en 2018 werd er 11 procent minder verdiend. KBC België, dat tekent voor bijna de helft van de groepswinst, zag de nettowinst in de eerste jaarhelft zelfs met 17 procent terugvallen. In België zag BNP Paribas Fortis zijn inkomsten in het tweede kwartaal met 1,8 procent dalen door de lagere marge op de deposito’s, en dit ondanks een toename van het aantal leningen. 

Waar verdwijnen de jobs?

Het mes zetten in de kosten is dus de boodschap. De administratieve kosten zijn de voorbije jaren immers alleen maar toegenomen. Na de bankencrisis van 2008 moesten de banken zich heruitvinden, en de steile ambities fors terugschroeven. Terugplooien op de kleinere thuismarkt en zich intussen opmaken voor een strenger toezicht en regelgeving.

Meer doen met minder mensen werd de rode draad. Bij KBC gaan nu op een geleidelijke manier zo’n 1.400 banen voor de bijl. Eerder kondigde BNP Paribas Fortis aan dat er in de komende drie jaar 2.200 jobs worden geschrapt. ING, die andere grootbank, kondigde in 2016 zelfs 3.150 ontslagen aan, waarbij zowat 1.700 gedwongen. Het personeelsbestand in België toont dan ook een fors dalende lijn: de teller stond eind 2017 op 52.000 personeelsleden, tien jaar geleden waren dat nog ruim 61.500 werknemers.

Ook het kantorennet is een dure – en te schrappen – kost. Telde ons land tien jaar geleden nog 7.744 bankfilialen, dan is dat aantal vandaag al gezakt tot 5.133. En de teller gaat verder bergafwaarts. Het afbouwen van die logge niet hedendaagse structuur is noodzakelijk, maar niet goedkoop. 

Beeld EPA

Slaat de digitalisering door?

Banken zijn vandaag voortdurend op zoek naar het goede evenwicht tussen hun traditionele diensten in de kantoren en een goede digitale dienstverlening. Almaar meer mensen handelen het leeuwendeel van hun verrichtingen af via internetbankieren of met hun smartphone. De banken moeten sneller en efficiënter anticiperen, heet het. Met snellere responstijden op vragen van klanten, en het invoeren van innovaties. Klanten schakelen ook steeds vaker en sneller over op het zogeheten appbankieren.

Dat weten die banken zelf ook wel natuurlijk, maar de kostprijs die daaraan verbonden is, werkt als een handrem. Toch zit het aantal mobiele abonnementen stevig in de lift. In een jaar tijd groeide het aantal gebruikers van mobiele apps met 1,1 miljoen naar ruim 7 miljoen. De millennials leven met hun ‘bank in the pocket’ en zien meer heil in de zogeheten neobanken – 100 procent digitaal, lage kosten en gericht op mobiel.

Neemt de concurrentie toe?

Banken moeten tevens wendbaarder en sneller worden als ze de nieuwe uitdagers op hun terrein willen counteren. Spelers als Google, Amazon, Facebook of Apple (de GAFA’s) tonen steeds vaker interesse om delen van het betaalverkeer op zich te nemen. Maar ook e-commercebedrijven als Alibaba maken rechtstreeks betaalverkeer mogelijk, zonder dat die daarom zelf bankier gaan spelen. Ze zouden wel gek zijn, gezien de strenge regels en hijgende toezichthouders. Die druk zal enkel toenemen.

Beeld Reuters

Ook nieuwe uitdagers, de zogeheten fintech, en pure onlinebanken knabbelen aan het huidige model. Nieuwe banken hebben het wat dat betreft wel een stuk makkelijker. Zij hebben noch de overheadkost – personeel en bakstenen – waar oude banken mee kampen, noch de technologische achterstand. 

Zijn er oplossingen?

Om op dit alles een antwoord te bieden zijn de klassieke banken volop aan het puzzelen en rekenen. Veel marge is er niet. Een eerste stap is het verhogen van de tariefstructuur. Zo wil BNP Paribas Fortis in januari zijn banktarieven optrekken. Hoeveel de tarieven zullen stijgen, maakt de bank volgende maand bekend. Bij KBC ging de kostprijs voor de Plus-rekening op 1 september van 2 euro naar 2,5 euro per maand. Ook Belfius liet een aantal producten duurder worden en bij ING werd de gratis zichtrekening voor koppels afgeschaft en gingen de al bestaande tarieven voor betalende zichtrekeningen de hoogte in. Het is tegelijk geen populaire maatregel, die telkens forse kritiek oplevert. 

Tegelijk kijken de banken naar hun schaalgrootte. Zo zijn de platformen van ING België geleidelijk aan het samensmelten met die van de moedergroep in Nederland. Ook het verder aanboren van nieuwe kanalen en klanten is een prioritaire oefening. Inkomsten uit verzekeringsproducten of private banking zijn daarbij een mogelijkheid. Een fusie of een overname is een andere optie, al is het geen sinecure om daarbij een sociaal bloedbad te vermijden als er te veel personeel of kantoren gesaneerd moeten worden. Eerder kijkt men naar de kleinere banken, zoals Bank Nagelmackers of AXA Bank, die in de etalage staan. 

KBC schrapt 10 procent van jobs

Bij KBC verdwijnen de komende drie jaar 1.400 banen in België. Er zouden wel geen gedwongen ontslagen vallen. De bank-verzekeraar zet ook de contracten met 400 externe contractuelen stop. KBC heeft zo’n 15.000 werknemers in ons land. De jobs verdwijnen zowel op het hoofdkantoor, als in de ondersteunende diensten en in het kantorennet. Een deel, zo’n 300 banen, verschuift en wordt ondergebracht in de interne shared service centers van KBC in Brno (Tsjechië) en Varna (Bulgarije). 

De herstructurering gaat deze maand al van start, maar voor de concrete uitvoering en de impact op de individuele personeelsleden zal het wel nog even wachten zijn, meldt KBC. De veranderingen omvatten verhuizingen van afdelingen, entiteiten en medewerkers. Dat zal op de betrokken afdelingen zowel leiden tot verschuivingen als ontslagen en bijkomende functies.

De vakbonden bij KBC zitten met gemengde gevoelens na de aankondiging van de directie. “Enerzijds is het positief dat er geen sprake is van naakte ontslagen”, zegt Dirk De Backere van ACV Puls. “Bijkomend wordt er ook zwaar geïnvesteerd in opleidings- en omscholingsprogramma’s. Maar anderzijds kun je er niet omheen dat er een beduidende impact is op het personeel. We maken ons zorgen over de toenemende werkdruk voor de mensen die overblijven.” Jan Steenwinckel van ABVV zegt dat de onrust heel groot was, en dat die voor een stuk is weggenomen. “Maar veel medewerkers hebben geen boodschap aan het feit dat er geen naakte ontslagen vallen; ze willen weten wat er met hun job gaat gebeuren.” (LID)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234