Woensdag 26/06/2019

sociaal protest

0,8 procent marge voor loonopslag: waarom de woede van de vakbonden (niet) terecht is

Een archiefbeeld van een staking door de overheidsvakbonden tegen de besparingen van de federale regering in 2016. Beeld Tim Dirven

De bonden zijn razend over de beperkte marge voor opslag van 0,8 procent die de loonwet oplegt. Is hun woede terecht? En welke zin heeft die loonwet eigenlijk?

Met een algemene staking op 13 februari trekken de bonden de sociale strijd weer aan. Doorn in het oog is de beperkte loonopslag van 0,8 procent voor de komende twee jaar. Volgens ACV-voorzitter Marc Leemans kwam die berekening tot stand met behulp van ‘sjoemelsoftware’. 

Heeft hij een punt? De wet op de loonnorm uit 1996 werd twee jaar geleden inderdaad een stuk strenger gemaakt. De onderhandelingen gebeuren op basis van een rapport van de Centrale Raad voor het Bedrijfsleven, een orgaan waarin ook de sociale partners zetelen. 

In de oude wetgeving waren die berekeningen zélf al het voorwerp van onderhandeling, een soort prenegotiatie. Want wat wordt meegeteld? Wordt er ook gekeken naar loonsubsidies of loonlastenverlaging? En wat met de productiviteit? In de regel kwam er een reeks tabellen uit, die de toppers van de sociale partners nog verder konden interpreteren. De voorgestelde maximale loonopslag kon zelfs zelfs nog worden overschreden.

In de nieuwe wetgeving is er nog amper marge. De CRB levert een rapport af met één duidelijk cijfer. Bonden en werkgevers kunnen niet langer hoger gaan dan dat getal, in dit geval 0,8 procent.

‘Historische handicap’

Daar komt nog eens bij dat de berekeningswijze strenger is gemaakt. Zo wordt voor de vergelijking met de buurlanden niet naar de voorbije twee jaar gekeken, maar wordt als beginpunt 1996 genomen, toen de wet werd ingevoerd. Dat maakt al een verschil van 0,9 procent.

Daarnaast bestaat er een extra veiligheidsmarge, die dit jaar 0,1 procent bedraagt. Volgens de oude wet zou de maximale loonopslag daarom rond de 1,8 procent hebben gelegen. 

Maar waarom is die loonwet eigenlijk strenger gemaakt? De oorspronkelijke wet is er destijds gekomen opdat de loonkosten niet hoger zouden liggen dan in de buurlanden. Het verschil is intussen fiks geslonken, maar de werkgevers verwijzen graag naar de ‘historische loonhandicap’. De teller werd op nul gezet in 1996, maar eigenlijk waren de Belgische werknemers toen al een pak duurder dan de Duitse, Franse en Nederlandse. Tot 16 procent, volgens de werkgevers. De regering wilde die kloof verder dichten en zette de wet daarom op scherp.

‘Achterpoortjes’

Toch is de loonwet relatief. Er zijn verschillende manieren om opslag te geven, buiten de loonwet om. Denk aan bonussen, premies allerhande of een deelname aan de winst. “De oorspronkelijke filosofie is: je kan mensen toch moeilijk vragen om minder hun best te doen, omdat ze anders zogezegd te duur worden volgens de wet”, zegt Jan Vanthournhout van hr-dienstverlener SD Worx. Hij is ook verbonden aan de UGent en schreef enkele jaren geleden een boek over de loonwet.

Die ‘achterpoortjes’ worden nu ook volop aangesproken. Door de economische groei en de krapte op de arbeidsmarkt willen heel wat bedrijven hun werknemers een aantrekkelijk loonpakket bieden. “Wij krijgen heel wat vragen van bedrijven om te kijken wat er mogelijk is buiten de loonwet om”, zegt Vanthournhout. “Veel meer dan hoe ze die wet best kunnen naleven.”

Symbolisch

Maar de loonwet heeft wel degelijk zin, voeren bonden en werkgevers aan. Bij vrije onderhandelingen zouden de loonkosten nog meer ontsporen, zo vrezen veel bedrijven. Bovendien hebben ze een argument achter de hand wanneer werknemers gaan staken voor hoger loon: het mag niet zomaar van de wet.

Maar ook voor de bonden is het erg handig om een richtcijfer te hebben. Ook in armere sectoren, zoals de detailhandel, slagen ze erin om opslag voor hun werknemer te onderhandelen.

Dat de loonopslag nu beperkt is voor de bonden is een belangrijk symbolisch dossier om hun mensen te kunnen mobiliseren. Ze willen nog tot aan de verkiezingen druk zetten, om zo een factor te worden tijdens de campagne. Het gaat lang niet alleen over opslag. Andere strijdpunten zijn de pensioenen, hogere minimumlonen en een betere mobiliteit. Kort samengevat: ze willen geen voortzetting van het centrum-rechtse beleid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden