Donderdag 16/07/2020

OpinieHerman Van Goethem

Zoals we discussiëren over straatnamen en standbeelden, zo roepen ook gebouwen vragen op

Herman Van Goethem: ‘Ooit ontdekte ik een promotiefilm over de Koloniale Hogeschool, uit 1939. Sinds 2016 betreed ik dagelijks dat gebouw, actief op zoek naar nieuwe betekenisgeving. Mijn kantoor bevindt zich in een deel van de vroegere turnzaal.’Beeld Wouter Van Vooren

 Herman Van Goethem is rector van de Universiteit Antwerpen (UA).

Politicologe en schrijfster Nadia Nsayi is terecht kritisch over het prachtige hoofdgebouw van de Universiteit Antwerpen waar eertijds jonge mannen werden opgeleid als ambtenaar in de Congo-kolonie. “De dekoloniale wind waait best ook over de campus Middelheim van de Universiteit Antwerpen”, schreef ze maandag in haar column. “Dat gebouw was veertig jaar de Koloniale Hogeschool waar Jef Geeraerts en andere jonge witte mannen een eliteopleiding als koloniaal ambtenaar kregen.” Hoe gaan wij om met dat verleden?

Gebouwen zijn versteende geschiedenis. Ooit ontdekte ik een promotiefilm over de Koloniale Hogeschool, uit 1939. Sinds 2016 betreed ik dagelijks dat gebouw, actief op zoek naar nieuwe betekenisgeving. Mijn kantoor bevindt zich in een deel van de vroegere turnzaal. Gymnastiek hoorde bij de strenge pseudo-militaire opleiding. Wie heeft er niet allemaal geturnd, daar in mijn kantoor? Onderzoek van Bas De Roo leert me dat Louis Rwagasore, de latere premier van Burundi, een van de heel weinige zwarte studenten aan de Koloniale Hogeschool was. Dit hing samen met de feitelijke apartheid die de Belgische Congo-politiek tot in 1960 doordesemde.

In de film uit 1939 zie je terloops een professor die zich met studenten over een aantal schedels buigt. Het lijdt weinig twijfel dat de studenten geïnitieerd werden in het rassendenken en het inzicht meekregen dat de zwarten een ander ras uitmaakten, inferieur aan de witte mannen die met vaste hand de kolonie zouden aansturen.

Zoals we discussiëren over straatnamen en standbeelden, zo roepen ook gebouwen vragen op. Je moet ze zonodig een nieuwe betekenis geven, hertalen. Straatnamen kunnen worden geschrapt, en monumenten kan je artistiek bewerken of verplaatsen. Ook met gebouwen kunnen we een zinvolle relatie construeren.

Het Middelheim Museum werkte met curator Sandrine Colard en de UAntwerpen een internationale tentoonstelling uit, Congoville. Die verzamelt fysieke en mentale sporen uit het koloniaal verleden in België: straatnamen, gebouwen, monumenten en mythes, maar ook ervaringen die mensen met Afrikaanse roots meedragen. De Middelheimsite maakt deel uit van deze onzichtbare stad. De expo moest vanaf juni plaatsvinden en bij die gelegenheid zou ook de aula van het voormalige koloniegebouw een nieuwe naam krijgen. Door ‘corona’ werd alles uitgesteld naar volgend jaar.

In mijn kantoor in de voormalige Koloniale Hogeschool voerde ik in september 2019 een intens gesprek met Juliana Lumumba, dochter van, over de vraag wat mijn universiteit kan betekenen in de emancipatorische beweging rond diversiteit. De aula zal genoemd worden naar Patrice en Pauline Lumumba. Pauline, derde echtgenote van Patrice, ijverde voor zijn gedachtenis en staat metonymisch voor het Congo van nu.

Het debat over monumenten, standbeelden en straatnamen is belangrijk omdat ze de wereld tonen die we willen, die we dromen. Maar naast de vorm, is er ook de inhoud.

Het dekoloniseringsdebat hekelt racisme en legt sterk de nadruk op expliciete en impliciete vooroordelen. Het moet onderdeel zijn van een nog ruimer debat, over diversiteit. Anders dan de Koloniale Hogeschool van weleer moet de Universiteit Antwerpen dus ook een inclusieve universiteit zijn die in haar streven naar excellentie iedereen dezelfde kansen geeft.

Daarom investeert de universiteit in een structureel diversiteitsbeleid dat breed wordt uitgerold in de centrale diensten en in alle faculteiten. Zo zetten we in op het sensibiliseren en professionaliseren van het docentenkorps rond het thema diversiteit. We analyseren welke vakken een struikelblok vormen voor bepaalde groepen, onder wie studenten met een migratieachtergrond, en gaan aan de hand van deze informatie de vakken toegankelijker maken. We werken aan het vernieuwen van curricula om diversiteit een meer prominente plek te geven en de lesinhoud niet alleen te benaderen vanuit een eurocentrisch perspectief. We willen ook een universiteit zijn waar iedereen zich echt thuis voelt. Dit zijn stuk voor stuk complexe werven, die we enkel kunnen aanpakken door ook de studenten zelf van nabij te betrekken, bijvoorbeeld in gerichte focusgesprekken.

Inclusie lijkt me echt een kernbegrip in het debat rond dekolonisering en diversiteit. Tegelijk moeten we, vanuit wie we willen zijn, onze focus ook op de wereld richten. De UAntwerpen werkt niet alleen aan universitaire allianties maar richt de focus ook op de landen van het Zuiden. Het is een historisch geïnspireerde keuze, zoals de geschiedenis van het UA-Instituut voor Ontwikkelingsbeleid laat zien. We nemen ook daar de dekolonisatie-agenda mee, onder meer door het Grote MerenCentrum uit te bouwen tot een onderzoeksplatform voor uitwisseling van kennis over deze regio met onderzoekers uit en over de regio.

Uiteindelijk is het traject van dekolonisering en diversiteit vooral een oefening in respectvolle medemenselijkheid.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234