Zondag 07/03/2021

Opinie

Zo breken we de almacht van de grote farmabedrijven

Op het moment van de aankoop betaalt de belastingbetaler mogelijk al voor de derde of vierde keer. Het is in de eerste plaats dankzij overheidsgeld dat het vaccin er gekomen is. Beeld Bob Van Mol
Op het moment van de aankoop betaalt de belastingbetaler mogelijk al voor de derde of vierde keer. Het is in de eerste plaats dankzij overheidsgeld dat het vaccin er gekomen is.Beeld Bob Van Mol

Namens een groot aantal organisaties scharen de ondertekenaars zich achter het Europees burgerinitiatief Right to Cure.

Het was hét moment van hoop toen verpleegsters merkten dat er geen vijf maar zes dosissen te halen zijn uit een Pfizerflacon. Ze zouden tot een vijfde sneller en goedkoper mensen kunnen beschermen.

Farmagigant Pfizer hoorde vooral zijn kassa rinkelen en verminderde zijn leveringen, gezien overheden een prijs per dosis betalen. Nog geen week later meldt AstraZeneca dat het dit kwartaal geen 80 miljoen doses aan de EU zal leveren, maar slechts 31 miljoen.

Intussen moesten ziekenhuizen hun vaccinaties uitstellen, en sterven nog dagelijks vijftig mensen uit risicogroepen. Het is op zijn zachtst gezegd verrassend hoe afhankelijk overheden en de Europese Commissie willen blijven van de goodwill van een paar bedrijven om uit deze pandemie te geraken, en tot welke “morele catastrofe” dit leidt, zoals de directeur van de Wereldgezondheidsorganisatie het omschreef.

Er zijn nochtans genoeg redenen om die vaccins in publieke handen te geven. Op het moment van de aankoop betaalt de belastingbetaler mogelijk al voor de derde of vierde keer. 

Het is in de eerste plaats dankzij overheidsgeld dat het vaccin er gekomen is. De technologie van het Pfizervaccin is ontwikkeld in publieke universiteiten. Het bedrijf ontving bovendien 546 miljoen euro aan Europese en Duitse subsidies. AstraZeneca/Oxford kreeg 1,9 miljard dollar van de Amerikaanse en Britse overheid en van internationale instellingen.

Megawinsten voor aandeelhouders

Elk financieel risico ligt bovendien volledig bij ons: de Europese Commissie kocht al in maart vaccins die nog moesten worden ontwikkeld. Indien het vaccin er niet kwam, was dat geld verloren. Eventuele schadeclaims voor medische neveneffecten zijn volledig voor rekening van de lidstaten.

Farmabedrijven kregen dit geld haast als blanco cheque: ze hebben geen enkele verplichting om hun contracten of onderzoeksresultaten te delen, en kunnen zelf de prijs bepalen.

De aankoopprijs zou een weergave moeten zijn van de onderzoeks- en productiekosten, maar die gegevens zijn geheim. We weten wél hoeveel Pfizer denkt te verdienen aan deze pandemie: zo’n 30 miljard dollar. Slechts een miniem deel van die opbrengst zal naar de ontwikkeling van andere geneesmiddelen gaan: tussen 1999 en 2017 kregen aandeelhouders van elf grote farmaceutische bedrijven 90 procent van de winst.

De pandemie legt zo het fundamentele probleem van het farmaceutische businessmodel bloot: zij investeren enkel in producten die met zekerheid geld opbrengen, niet in degene die het meeste nodig zijn voor de volksgezondheid. Vaccins zijn daarin niet interessant: er zijn vaak maar een paar dosissen nodig.

Zo hadden we al langer een vaccin tegen coronavirussen kunnen hebben. Deze pandemie is namelijk niet uit de lucht komen vallen. Al na de uitbraken van SARS en MERS, familie van Covid-19, in 2003 en 2012 gingen de alarmbellen af. In 2016 waren wetenschappers dicht bij een werkend vaccin, maar de investeringen stopten in de eerste testfases. Ook in 2017 bood de Europese Commissie publiek geld aan voor verder onderzoek, maar geen enkel farmaceutisch bedrijf hapte toe omdat er geen zekerheid was dat er in de nabije toekomst een nieuwe uitbraak zou zijn.

Dwanglicenties kunnen levens redden

Het is dus niet dankzij, maar ondanks het op maximale winst gebaseerde onderzoeks- en ontwikkelingsmodel van de farma-industrie dat we nu een vaccin hebben.

Onze regeringen en de Europese Commissie moeten zich niet neerleggen bij deze commerciële logica, zeker niet nu we voor een enorme financiële en maatschappelijke ramp staan. Ze kunnen dwanglicenties opleggen, waardoor andere landen en bedrijven generieke versies van het vaccin kunnen maken. Zo werd hiv-medicatie betaalbaar in Zuid-Afrika. De Europese Commissie kan ook beslissen om geen patent te geven, zoals gebeurde met het poliovaccin. Die ziekte is nu in veel regio’s van de wereld uitgeroeid.

Laten we eerlijk zijn: farmaceutische bedrijven geven niet om publieke druk. Maar onze overheden wel. Wij mogen verwachten dat zij vechten voor de zo snel mogelijke vrijgave van elke dosis die een leven kan redden.

Daarom steunen we volop het Europees burgerinitiatief Right to Cure, dat één miljoen handtekeningen nodig heeft om meer publieke controle te eisen, en het vaccin te bevrijden uit de almacht van de Pfizers en AstraZeneca’s van deze wereld.

Anne Delespaul (Geneeskunde voor het Volk en initiatiefneemster van Europees burgerinitiatief No Profit On Pandemic), Lieve Herijgers (Broederlijk Delen), Lodewijk De Witte (Oxfam-in-België), André Kiekens (WSM), Elies Van Belle (Memisa), Wim De Ceukelaire (Viva Salud), Yves Hellendorf (CNE), (Denis Huart) La Santé en Lutte, Karim Zahidi (Masereelfonds), Erik Demeester (Handen af van Venezuela), Filip De Bodt (Climaxi), Michel Genet (Dokters van de Wereld), Jean Hermesse (Actieplatform Gezondheid en Solidariteit), Michel Vanhoorne (Links Ecologisch Forum), Damien Favresse (Centre Bruxellois de Promotion de la Santé), Alain Willaert (Conseil Bruxellois de coordination sociopolitique), Mario Franssen (ManiFiesta), Anuschka Vandewalle (FOS). Burgers kunnen het initiatief hier ondertekenen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234