Vrijdag 18/10/2019

Opinie Ross Douthat

Zijn christenen nu bevoorrecht of worden ze vervolgd?

Nabestaanden rouwen op de begrafenis van een van de honderden slachtoffers die omkwamen bij de bomaanslagen op paaszondag op Sri Lanka. Beeld REUTERS

Ross Douthat is columnist van The New York Times.

De doelwitten van de paasaanslagen in Sri Lanka waren een ideologische keuze. De extremisten hebben drie katholieke kerken en drie hotels voor westerse toeristen aangevallen omdat het westerse christendom en het westerse individualisme in het denken van de jihadisten de twee grote vijanden van hun utopische, religieus-totalitaire versie van de islam zijn.

Officieel verwerpt de politieke en culturele elite van het Westen dat narratief. De progressieve verbeelding heeft het moeilijk met Samuel Huntingtons idee van de ‘botsing van beschavingen’ en met alles wat het ‘Westen’ tegenover een islamistisch of islamitisch alternatief plaatst. Ze wijst vooral het idee van een ‘christelijk Westen’ van de hand, en zelfs banalere concepten als ‘westerse beschaving’ of ‘joods-christelijk’ worden nu als gevaarlijk, chauvinistisch, fout rechts beschouwd.

En toch is er in dat liberale Westen ook een impliciete aanvaarding van de stelling van het terrorisme: het christendom wordt als een cultureel bezit van het moderne liberalisme gezien, een erfenis waarin ook de ongelovigen delen.

Wederopbouw Notre-Dame

De discussie na de brand van de Notre-Dame was een mooie illustratie van die tegenstrijdige impulsen. Aan de ene kant reageerde de liberale elite fel tegen interpretaties van de tragedie die te vriendelijk leken voor het middeleeuwse katholicisme of voor een religieus concept van het Westen. Maar anderzijds was er een duidelijk verlangen om de kathedraal op te eisen voor een abstract idee van liberaal modernisme, en begonnen architecten en publieke intellectuelen te dromen van een wederopbouw van de Notre-Dame als een meer wereldse, kosmopolitische kathedraal voor onze multiculturele tijd.

Traditionele, conservatieve christenen ervaren dergelijke opvattingen als een bedreiging. Ze voelen zich verraden door een elite die hun geloof en hun tradities niet ernstig neemt of niet eens kent. Een elite die nooit partij voor hen zal kiezen en die zegt: beseffen jullie niet hoe bevoorrecht (blanke) Amerikaanse of Europese christenen zijn?

Dat argument is in zeker opzicht wel en in ander opzicht niet waar. Aan de ene kant kunnen conservatieve christenen in het Westen moeilijk beweren dat ze worden onderdrukt. Maar aan de andere kant valt de marginalisering van het traditionele geloof in West-Europa niet te ontkennen en evolueren de VS in dezelfde richting. Op wereldschaal gaat het argument helemaal niet op. Hoe bevoorrecht zijn de christenen die in Sri Lanka worden vermoord, de predikanten die in China worden opgesloten, de koptische martelaren in Noord-Afrika en de miljoenen andere niet-westerse christenen die constant onder de dreiging van vervolging leven?

Christofobie

Christenen in de niet-westerse wereld worden op grote schaal vervolgd – denk maar aan de pogroms in India en islamitische landen, totalitaire regeringen in China en Noord-Korea. De westerse regeringen en humanitaire organisaties lijken er blind voor. Onze media maken er zelden melding van. Ze hebben het vaak over ‘islamofobie’, maar bijna nooit over ‘christofobie’.

Dat verzuim toont opnieuw de complexe combinatie van liberale impulsen tegenover het christendom. De weldenkende elite vreest dat een focus op christenen het jihadistische narratief van een botsing van beschavingen zal bevestigen. Ze is bang dat aandacht voor de vervolging van christenen munitie zal geven aan het conservatieve kamp in de cultuuroorlogen van het Westen. Maar omgekeerd leeft er een gevoel dat het christendom op de ene of ander manier nog altijd ‘onze’ godsdienst is. De dogma’s zijn verworpen, maar de nadruk op zelfverloochening is gebleven – het verhaal van de barmhartige Samaritaan is nu een parabel die uitlegt waarom christenen als laatsten moeten worden geholpen.

Uiteindelijk illustreert deze kwestie de ongewone en moeilijke positie van het traditionele christendom in Europa en de VS. Het oude geloof van de westerse beschaving (maar noem ze vooral niet zo) is nog te invloedrijk, te politiek gevaarlijk om aan de passief-agressieve haat-liefde van het liberalisme te ontsnappen. Tegelijkertijd is het te zwak, te gecompromitteerd en te veel zijn eigen vijand om een echt conservatief alternatief te zijn.

Maar die problemen en dilemma’s van het Westen zijn een luxe, vergeleken met wat christenen in de rest van de wereld ondergaan. Ik heb geen recept voor het westerse christendom, maar wel een voorstel, nu de periode van de eerste communies begint. Terwijl onze kinderen opgewekt en veilig naar de altaren van onze kerken stappen, mogen de foto’s van de eerste communicanten van Sri Lanka, opgebaard als martelaren, nooit uit onze gedachten zijn.

© The New York Times

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234