Dinsdag 12/11/2019

Opinie

Zelfs als Merkel overleeft, zijn er zware barsten in haar pantser geslagen

Dirk Rochtus. Beeld Johan Cappelle

Dirk Rochtus doceert Duitse geschiedenis aan KU Leuven/Campus Antwerpen

"Als de euro mislukt, dan ook de Europese Unie." Met die legendarische woorden verdedigde de Duitse christendemocratische bondskanselier Angela Merkel (CDU) haar harde opstelling ten tijde van de eurocrisis. Nu zijzelf verzeild is geraakt in een conflict met de CSU, de Beierse zusterpartij van haar CDU, wordt er georakeld: als Merkel ten val komt, sterft Europa. 

De crisis betreft niet enkel het overleven van de Duitse regering, maar ook de invloed van het migratiebeleid op de verhoudingen tussen de lidstaten van de Europese Unie (EU). De feiten achter de crisis in het politieke Berlijn zijn gekend: Horst Seehofer, minister van Binnenlandse Zaken en voorzitter van de CSU, wil de vluchtelingen terugsturen die aan de Duitse grens opdagen zonder over de nodige papieren te beschikken of die al asiel hebben aangevraagd in een andere lidstaat van de EU. Bondskanselier Merkel wil geen nationale soloaanpak zoals de CSU, maar hoopt een Europese oplossing te verkrijgen op de top van de staatshoofden en regeringsleiders van 28 en 29 juni in Brussel.

Seehofer wil Merkel die anderhalve week niet meer gunnen. Hij vraagt zich af waarom haar na drie jaar vruchteloos worstelen nu ineens een oplossing van het migratievraagstuk op Europees niveau zou lukken. De twee leven al enkele dagen op voet van oorlog met elkaar. Seehofer heeft zich weliswaar nooit kunnen vinden in de migratiepolitiek van Merkel, maar hield zich tot aan de federale verkiezingen van september 2017 grotendeels op de vlakte met zijn kritiek. Die verkiezingen moesten immers door het bondgenootschap van CDU en CSU worden gewonnen. Maar nu zijn er andere verkiezingen op komst, en wel in Beieren op 14 oktober. 

De CSU hoopt in haar eigen deelstaat de absolute meerderheid te behouden. De opkomst van de rechtsnationale Alternative für Deutschland (AfD) baart haar echter grote zorgen. De AfD spint zowel federaal als landelijk garen bij de migratiecrisis. De CSU bepleit daarom een hardere aanpak van dat allesbeheersende vraagstuk. Ze waarschuwt voor nieuwe migratiegolven en wil met de terugwijzing van asielzoekers een signaal geven aan de Europese top.

Partijbestuur

Maandag vergadert het partijbestuur van de CSU over Seehofers masterplan, waarvan het terugsturen van in andere landen geregistreerde vluchtelingen deel uitmaakt. De goedkeuring ervan staat buiten kijf, de vraag is dan enkel nog of Seehofer beslist onmiddellijk met terugwijzingen te beginnen. Deze 'casus belli' of oorlogsverklaring zou Merkel ertoe nopen Seehofer te ontslaan. De CSU heeft al laten verstaan: "Wie onze voorzitter ontslaat, ontslaat de hele partij." 

In dat geval komt er een einde aan het zeventigjarige bondgenootschap van CDU en CSU, en dus ook aan de regering in haar huidige vorm. Mocht Seehofer nog wachten met de doorvoering van zijn plan, zou Merkel naar de top gaan met een drukmiddel: als er geen Europese regeling komt die beantwoordt aan de verzuchtingen van de CSU, valt de Duitse regering en kraakt het Europese huis in zijn voegen.

De verwijten vliegen intussen over en weer tussen CDU en CSU. De Beierse christendemocraten zouden alleen maar hun eigenbelang bij de deelstaatverkiezingen voor ogen houden. Zelf verweren ze zich tegen deze aantijging. Ze voelen zich gedekt door de stemming onder het volk. Volgens opiniepeilingen zou 57 procent van de Duitsers het vluchtelingenbeleid van Merkel fout vinden. De Beierse christendemocraten zouden dan weer volgens de leiding van de CDU de verdeeldheid van Europa veroorzaken. 

Het antwoord van Seehofer luidt dat Merkel met het ongecontroleerd binnenlaten van honderdduizenden vluchtelingen de solidariteit binnen de EU zwaar op de proef heeft gesteld. Daarmee heeft de CSU een punt. Merkel heeft haar solo-optreden in september 2015 verbloemd met een majesteitsmeervoud – "Wir schaffen das" –, maar heeft zo in eigen land misnoegde burgers in de armen van de AfD gedreven en binnen de EU andere regeringsleiders tegen zich in het harnas gejaagd. Zelfs als Merkel overleeft, zijn er zware barsten in haar pantser geslagen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234