Zondag 18/08/2019

Opinie Jonathan Holslag

Zeggen dat kernwapens in Kleine Brogel moeten verdwijnen is té gemakkelijk

De luchtmachtbasis in Kleine Brogel. Beeld Thomas Sweertvaegher

Jonathan Holslag is professor internationale politiek aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB).

Er zijn in de wereld zo’n 13.900 kernkoppen. Pakweg een dozijn daarvan bevindt zich naar verluidt in Kleine Brogel. Laat er geen misverstand over bestaan: de gruwel die kernwapens aanrichten is enorm. Een kleine kernbom op Brussel zou minstens 50.000 mensen wegblazen door de schok, nog eens evenveel mensen levend verbranden en enkele honderdduizenden verwonden door hitte en straling. Helaas is het té gemakkelijk om te beweren dat de mogelijke kernwapens in Kleine Brogel moeten verdwijnen.

Eerst zouden we ons moeten afvragen welke rol kernwapens vandaag spelen. Zouden andere landen hun kernwapenarsenaal willen ontmantelen, dan zou het weinig zin hebben ze in ons land te houden. Maar het tegendeel is het geval. Grootmachten investeren opnieuw meer in hun kernwapens. Rusland ontwikkelt nieuwe types draagraketten. De Sarmat, bijvoorbeeld, draagt tot vijftien kernkoppen. China volgt. De Dong-Feng 41 draagt tot twaalf kernkoppen en kan elke plaats in Europa treffen. Ook Pakistan en India blijven niet achter. De Verenigde Staten investeren jaarlijks 48 miljard dollar in de modernisering van hun kernwapens. Kernwapens zijn dus spijtig genoeg nog niet aan het verdwijnen.

Koude Oorlog

Maar zouden we geen nieuwe akkoorden kunnen onderhandelen om ze te bannen? Zelfs denkers als Henry Kissinger hebben daartoe opgeroepen. Maar dat is evenmin in zicht. Nieuwe types Chinese en Russische raketten hebben verdragen uit de Koude Oorlog redundant gemaakt. We hebben nu ook te maken met een vervaging van de grens tussen strategische kernwapens, gericht op grote doelen zoals steden, en tactische kernwapens, gericht op militaire doelen op het slagveld. De grens vervaagt ook tussen nucleaire oorlogvoering en oorlogvoering in de ruimte en cyberoorlog. Alle spelers proberen op verschillende manieren hun voordeel op te bouwen, met kleinere, dodelijkere arsenalen. Zolang geen van hen financieel wordt uitgeput, zijn wapenbeperkingen niet aan de orde.

De volgende vraag luidt dan of eenzijdige ontwapening zin heeft. Je zou kunnen beweren dat we een signaal kunnen geven door ze uit ons land te bannen. Wellicht zou de wereld daar niet eens acht op slaan en doorgaan met de machtsopbouw. Zou het niet slimmer zijn om de belofte om België kernwapenvrij te maken te gebruiken als hefboom om andere landen te bewegen tot minstens een wapenbeheersingsverdrag? Wij verzaken aan kernwapens als de rest ook een stap in de goede richting zet. Het zou een moedige poging zijn, moediger dan gewoon te zeggen dat we kernwapens bannen.

Jonathan Holslag. Beeld Bas Bogaerts

Toch zou die dappere poging vermoedelijk ook vergeefs blijken. En dus volgt de vraag of we dan niet minstens moeten nadenken over een nucleair evenwicht, als een nucleaire vrede niet kan worden bespoedigd. Complete nucleaire ontwapening is het ideaal; nucleair evenwicht waarbij landen worden afgeschrikt hun kernwapens te gebruiken is momenteel het meest haalbare. In dat opzicht zouden de mogelijke kernbommen in Kleine Brogel eerder een symbolische prijs zijn om de gesofisticeerdere Amerikaanse nucleaire afschrikking boven Europa te behouden. Die Amerikaanse nucleaire paraplu doet andere landen (minstens) twee keer nadenken alvorens zij hun raketten inzetten. Als we België kernwapenvrij zouden maken, zouden de Amerikanen die nucleaire garantie bijna zeker in vraag stellen, hetgeen andere spelers wellicht zal aanzetten tot spierballengerol.

Barack Obama

We moeten er niet aan denken dat Donald Trump de vinger op de rode knop houdt, klinkt het dan. Dat is deels zo, maar hoewel de Amerikaanse president de ultieme ‘go’ geeft, zijn er veel remmende factoren. De impact van Trump is eerder beperkt en hij zet vandaag vooral het beleid voort dat werd opgestart door voorgangers als Barack Obama.

Kleine Brogel zou dus vooral gezien moeten worden als een kleine maar cruciale factor in het grote, wereldwijde machtsevenwicht. De aversie tegen kernwapens is begrijpelijk. Ze zijn afschuwelijk. Maar er bestaan voor ons land betere pistes om te voorkomen dat zij ooit gebruikt worden. Om te beginnen moeten we zelf het hoofd koel houden en strategisch nadenken. 

We zouden binnen diplomatie en defensie opnieuw de capaciteit moeten vergroten om te volgen wat er rondom ons gebeurt. De mogelijke aanwezigheid van kernwapens geeft ons thans ook een klein beetje meer gewicht aan de onderhandelingstafel. Laten we dat vooral gebruiken om binnen de NAVO en de EU een discussie te voeren over de kwestie. Zo kunnen we wellicht meer wegen en van betekenis zijn dan door eenzijdige beslissingen. We moeten het debat nuchter voeren. Er staat heel veel op het spel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden