Maandag 01/06/2020

Opinie

Willen we leven in een post-coronatijdperk waarin we minder vrij zijn dan ervoor?

Belgische politieagenten voeren controles uit aan de grens met Nederland.Beeld REUTERS

Studenten Michiel Heleven en Amadeo Vanhaverbeke schreven dit opiniestuk namens LVSV Leuven.

Met uitzondering van enkele idiote lockdownfeestjes in cafés en koffiebars blijft de Belg massaal in zijn kot. Verplaatsingen buiten de eigen gemeente daalden de afgelopen maand met 54 procent, zo blijkt uit de eerste metingen van de taskforce Data Against Corona onder leiding van minister Philippe De Backer (Open Vld). 

De bevolking omarmt massaal de nodige maatregelen. Social distancing werd de norm en onderlinge solidariteit viert hoogtij, denk maar aan de mondmaskers die massaal ingezameld werden om onze zorgverleners te beschermen. De mensen blijven binnen en verplaatsingen worden tot een minimum beperkt.

Helaas zien we ook dat het gezond verstand steeds vaker het onderspit moet delven tegenover de onwetenschappelijke regelneverij. Zo werden eerst de tweedeverblijvers geviseerd en uit hun eigendommen verjaagd. Mensen die niet konden bewijzen dat hun verplaatsing essentieel was, werden beboet. In De Haan ging men zelfs zo ver met warmtegevoelige drones op heksenjacht te gaan naar mensen die in hun tweede eigendom verbleven. Ook de voorzitter van de sp.a, Conner Rousseau, kreeg in het appartement van zijn vader de politie over de vloer. Hij verblijft daar tijdens deze lockdown om zijn moeder te beschermen, die kankerpatiënt is. Sommige van deze vrijheidsbeperkende maatregelen lijken niet in verhouding te staan tot hun nut. Voor een verbod op het verblijven in een tweede woonst is er geen gegronde redenen, stelde onder anderen viroloog Marc Van Ranst.

Ook bij de politie is er verwarring en zoekt men naar een vaste regel. Vele politiezones waren vragende partij voor een vaste perimeter rond de woning zoals in Frankrijk, waar men zich maar een kilometer van het huis mag begeven. Gelukkig werd hier door de veiligheidsraad geen vast getal op geplakt. Dit zou contraproductief kunnen werken, denkend aan grote steden.

Maatregelen met virologisch nut zijn absoluut nodig om het Covid-19-virus in te dijken, al kun je je wel de vraag stellen of de vele politiecontroles ook geen contraproductief effect hebben door het extra menselijk contact op te korte afstand.

Hier stopt het echter niet. In navolging van bepaalde autoritaire regimes zoals China zijn ook hier enkele mensen die de locatiegegevens van onze gsm’s willen tracken via apps. Enkele bedrijven zijn deze aan het ontwikkelen en ook de staat heeft interesse. Historicus Yuval Noah Harari waarschuwt hier al enkele jaren voor. “We moeten ook rekening houden met de gevolgen van onze acties op lange termijn. Wanneer we kiezen tussen alternatieven, moeten we ons niet alleen afvragen hoe we de onmiddellijke dreiging kunnen afwenden, maar ook welke wereld we zullen bewonen een keer de storm voorbij is.” 

Onder het mom van volksgezondheid

Willen we leven in een post-coronatijdperk waarin we minder vrij zijn dan ervoor, waarin privacy nog minder vanzelfsprekend is? Kun je überhaupt echt vrij zijn zonder privacy? Apps die je constant volgen lijken vandaag misschien een goed idee, maar hoelang zal het coronatijdperk duren: een, vijf of tien jaar? Niemand die het vandaag weet.

Zulke privacybeperkingen blijven gemakkelijk plakken na de crisis en zouden onder het mom van volksgezondheid geruisloos en zonder veel tegenkanting worden ingevoerd. Ze zijn veel implicieter en minder direct aanwezig in het leven van de mensen dan bijvoorbeeld een samenscholingsverbod. Daarbij voel je concreet de inperking, elk uur, elke dag. 

Dat is niet het geval met een trackingapp. U voelt het nauwelijks en de overheid kan zo’n app in de toekomst voor vele toepassingen blijven gebruiken. Massasurveillance zou ineens binnen handbereik liggen. Als je denkt dat het niet zo ver zal komen, herinner je dan dat je waarschijnlijk vorige maand niet had kunnen denken dat onze grenzen afgezet zouden worden met containers, je je familie niet meer zou mogen zien en het land vol checkpoints zou staan.

Gezond verstand

We zien dat landen met een kleine en efficiënte overheid beter omgaan met de bestrijding van het virus. Ze hebben meer middelen vrijgemaakt voor testen, zodat de beroepsbevolking zo snel mogelijk weer aan de slag kan. Ook financieel zijn kleinere overheden hier geschikter voor. Ondertussen groeit ons begrotingstekort richting de 30 miljard euro. Centrale banken die massaal geld bijdrukken, zullen onze economie op termijn nog meer schade toebrengen.

Het is dus belangrijk te focussen op het verkleinen van het overheidsingrijpen na deze crisis, want tijdens crisissen hebben overheden de neiging ongebreideld uit te breiden, zonder erna weer in te binden. Denk bijvoorbeeld aan de ANPR-camera’s tegen terrorisme, die ineens in staat bleken tot gezichtsherkenning en snelheidscontroles. Vooral in landen zoals Hongarije, waar de noodtoestand nu tot eind 2020 zal duren en de democratie volledig buitenspel staat, zijn de gevaren voor de persoonlijke vrijheid enorm.

Om al die redenen roepen wij op het gezond verstand te blijven gebruiken. Afstand houden en maatregelen die virologisch opportuun zijn, zoals massaal testen op antistoffen, blijven nodig, maar wij passen voor massasurveillance en privacyvernietigende regels. Laat ons besluiten met een quote van Harari: “Ja, de storm zal voorbijgaan, de mensheid zal overleven, de meesten van ons zullen nog steeds in leven zijn. Maar we zullen in een andere wereld leven.” Wij pleiten alvast voor een meer liberale wereld, eentje met een kleinere overheid en met respect voor onze grondrechten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234