Woensdag 17/07/2019

Opinie

Willen we dan dat iedereen ggo’s in zijn garage kan ontwikkelen?

Anneleen Kenis. Beeld rv

Anneleen Kenis is docente milieu en maatschappij aan King's College London en postdoctoraal onderzoekster bij het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek Vlaanderen.

Het debat over ggo’s is een debat over democratie. De vraag wie ggo’s in handen heeft, is daarbij cruciaal. Zoals Petra De Sutter (Groen) opmerkt, is één van de problemen met ggo’s de monopolievorming. In een interview in DM stelt ze: “Het grote probleem is dat multinationals belangrijke delen van de voedselproductie in handen krijgen. Dat vormt een groot gevaar voor de democratie.”

Daar ben ik het volmondig mee eens, maar wil dat zeggen dat we moeten pleiten voor de ‘democratisering’ van ggo’s zoals sommigen doen? Moeten we de monopolievorming bestrijden door de regulering dusdanig te verslappen dat ggo-ontwikkeling voor iedereen toegankelijk wordt? Dat is alleszins het standpunt dat Andreas Tirez lijkt te verdedigen

Hij stelt dat de overheid met haar onnodig strikte regulering de dominante positie van grote bedrijven in stand houdt. Hij pleit ervoor die te versoepelen, zodat het goedkoper wordt om ggo’s te ontwikkelen, en ook kleine bedrijven, en misschien wel iedereen, dat kunnen. Daarbij wordt het argument van critici, dat ggo’s boeren afhankelijk maken van multinationals, tegen die critici uitgespeeld. Maar is het antwoord op de problematiek van monopolievorming wel om iedereen ggo’s te laten ontwikkelen?

De verklaring van ENSSER (European Network of Scientists for Social and Environmental Responsibility) uit 2017 wijst erop dat zo’n ‘democratisering’ van ggo’s, in het bijzonder van genome editing-technieken zoals crispr, heel wat risico’s met zich meebrengt. Net omdat dit soort technieken veel makkelijker en goedkoper zijn dan conventionele ggo’s neemt het risico van terroristisch of zelfs gewoon onvoorzichtig gebruik exponentieel toe. Zogenaamde biohackers of garagewetenschappers zouden nu al via het internet genome editing-kits kunnen bestellen en zo hun eigen genetisch gemodificeerde organismen kunnen ontwerpen. We moeten daar niet naïef over zijn. Genetische modificatie zou een ongevaarlijke bacterie bijvoorbeeld kunnen veranderen in een gevaarlijke, antibioticumresistente, variant. 

Het feit dat genome editing-technieken potentieel zo gemakkelijk en goedkoop zijn, is dus niet enkel een zegen, maar ook een vloek. Eigenaardig genoeg is net dit risico uit het huidige debat verdwenen. Er wordt gesuggereerd dat technieken zoals crispr zonder risico’s zijn, terwijl dit soort technologieën net erg gevoelig zijn voor misbruik.

Voorzichtig zijn

Zelfs als onderzoekers in de biotechnologie de beste bedoelingen hebben, is de maatschappelijke keuze om in te zetten op dit soort technologieën daarmee niet voldoende gelegitimeerd. De techniekgeschiedenis is vol voorbeelden van hoe technologische uitvindingen andere, problematische functies of toepassingen krijgen, en de uitvinders moeten vaststellen hoe ze de greep op hun creatie verloren. Net daarom moeten we erg voorzichtig zijn met de ontwikkeling ervan, of of zijn minst is democratische controle nodig. 

Het is net die democratische controle waar een aantal actoren zich vandaag tegen lijken verzetten. Vreemd genoeg gebruiken ze hiervoor soms, een weliswaar erg liberaal en vooral bijzonder simplistisch, democratieargument. Democratie gaat er niet simpelweg over dat ‘iedereen mee kan doen’. Het betekent als maatschappij, los van economische druk, een keuze maken over de maatschappij waarin we willen leven en de technologieën die we daarvoor nodig hebben. Als we het willen hebben over ggo’s, monopolies en democratie, dan wel graag met een interessanter en rijker democratieconcept. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden