Zondag 13/06/2021
Jana Antonissen. Beeld DM/Bart Hebben
Jana Antonissen.Beeld DM/Bart Hebben

ColumnJana Antonissen

Wij vormden het clubje van de moederloze kinderen, een vereniging waar niemand een lidkaart van wil

Jana Antonissen is journalist. Haar column verschijnt wekelijks.

Binnenkort is het Moederdag. Ik zou er weinig aandacht aan besteden, ware het niet dat me daar weinig ruimte toe wordt gelaten. De voorbije twee weken ontving ik quasi dagelijks e-mails die me aanspoorden mijn moeder in de bloemetjes te zetten met een Bloomon-abonnement of de nieuwste Apple Watch. En wilde ik niet deelnemen aan de campagne die Unicef samen met enkele influencers op poten had gezet om moeders wereldwijd te eren?

Moeders zijn overal, je ontkomt er niet aan. Kan het zijn dat onze samenleving vaders net een tikje minder uitbundig viert?

Misschien ligt het aan mij. Moet ik maar niet zo achteloos omspringen met mijn data en me eindelijk eens van al die nieuwsbrieven afmelden. Of misschien moet ik die mails gewoon negeren, niet te veel zeuren. Makkelijker gezegd dan gedaan, wanneer je geen moeder meer hebt.

Vandaag is die Moederdag-spam vervelend, maar gelukkig niet meer zo pijnlijk als vroeger. Op school werden namelijk meerdere dagen uitgetrokken om het ultieme geschenkje voor moeder in elkaar te knutselen. Het betere knip-en-plakwerk was sowieso niet aan mij besteed, maar het hielp ook niet dat het kaartje waarop iedereen keurig in schoonschrift ‘voor de liefste mama’ neerpende leeg bleef bij mij. Nog minder hielp het dat ik tijdens deze knutselsessies een tafeltje deelde met twee klasgenootjes van wie de moeder ook overleden was. Zo vormden wij het clubje van de moederloze kinderen; een vereniging waar niemand een lidkaart van wil.

Hoewel wij onderling nooit over onze dode moeders spraken, waren ze desalniettemin erg aanwezig. Het is al zeventien jaar geleden dat ik mijn voormalige knutselkompanen nog sprak, maar als ik me concentreer, zie ik zo hun moeders weer voor me. Met de bewegende beeltenis van mijn eigen moeder daarentegen heeft mijn geestesoog beduidend meer moeite. Herinneringen zijn grillige dingen, ze doen en laten wat ze willen.

Eenmaal thuis overhandigde ik die op school gefabriceerde schilderijtjes of sleutelhangers aan mijn vader; die vond ik wel een extra cadeautje verdienen. Vaak plaatsten we ze samen bij mama’s portret op de commode, naast een boeket dat nooit verwelkte; meestal zonnebloemen, haar lievelings.

Mijn zus daarentegen kreeg van haar juf te horen dat ze dan maar een knutselwerkje “voor op het graf” moest maken. Dat wij nooit naar het graf gingen omdat dat te verdrietig was, wist die juf niet.

Daarbij was het graf al uitgerust met kunst in de vorm van gegraveerde versregels uit Hugo Claus’ gedicht ‘De moeder’. Moeilijk te overtreffen met een zelfgemaakt macramé-bandje, dus.

Een bijkomende reden waarom die opdringerige vanzelfsprekendheid van Moederdag me dwarszit, is de verheerlijking van het moederschap. Hoe ouder ik word, hoe meer deze gecommercialiseerde feestdag als een imperatief omen aanvoelt: als je een goede vrouw, en dus moeder bent, zal ook jij royaal gevierd worden.

Ik weet nog niet of ik kinderen wil. Toen ik dit aan een vriendin vertelde, meende zij dat het voor mij “juist goed” zou zijn om moeder te worden. Ik vond het een vreemd antwoord, voelde me zelfs lichtjes beledigd.

Maar misschien zijn mijn twijfels toch nauwer verbonden aan het onverwachte overlijden van mijn moeder dan ik eigenlijk zou willen.

Zo stootte ik onlangs op de boeken van Hope Edelman, een Amerikaanse die al twintig jaar over rouw en verlies schrijft. Zelf verloor ze haar moeder toen ze zeventien was, ze interviewde honderden vrouwen die hetzelfde meemaakten.

“Er zijn maar weinig gebeurtenissen in het leven van een vrouw die haar identiteit zo sterk bepalen als de dood van haar moeder en het moederschap”, schrijft Edelman in Moeders zonder moeders.

Ik moest even slikken toen ik dat las. Kon het nu niet een keertje klaar zijn?

Een ijdele gedachte. Natuurlijk zou het nooit klaar zijn. Verdriet van deze soort verdwijnt niet, wat je jezelf ook wijsmaakt.

De kenmerken die alle vrouwen die jong hun moeder verloren volgens Edelman met elkaar gemeen hadden, waren, onder andere, een verregaande onafhankelijkheid, maar ook de angst om jong te sterven.

“Ze hebben veel moed nodig om kinderen te krijgen omdat ze daarmee in feite zeggen dat ze blijven leven.”

Een, hopelijk irrationele, vrees waar ik mezelf ook al op betrapt heb; alsof het volgens de wetten der natuur onmogelijk zou zijn mijn moeder in leeftijd te overstijgen.

De komende Moederdag zal ik geen smartwatch of bloemen schenken, noch zal ik het kerkhof bezoeken. Maar ik zal daarom niet minder aan haar denken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234