Zaterdag 20/07/2019

Opinie

Wij leven in het land van het gesubsidieerde protest

Mark Elchardus. Beeld Bob Van Mol

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en opiniemaker bij De Morgen. Zijn bijdrage verschijnt op zaterdag.

Een paar weken geleden viel ik toevallig op deze statistiek: op het einde van de jaren 70 verdiende de gemiddelde Amerikaanse CEO dertig keer zoveel als de gemiddelde Amerikaanse werknemer. Vandaag: 339 keer zoveel. In Europa blijft zo’n ongelijkheid ons voorlopig bespaard. Waarom?

Een belangrijke rol wordt gespeeld door de instellingen en de spelregels die in het verleden werden opgebouwd, waaronder de wet op de partijfinanciering. Die beperken de invloed van groot geld. In de VS betalen miljardairs voor asociaal beleid en grote ongelijkheid, daar komt het op neer. In een echte democratie worden partijen door lidgeld en door de overheid gefinancierd en door niets of niemand anders. De wijze waarop miljardairs stichtingen, scholen, ngo’s, middenveldorganisaties en dergelijke bedruipen en sturen, dient eveneens aan banden gelegd. Beter dat de overheid zelf de kritische tegenstem financiert: organisaties, studiediensten en mensen onderhoudt, die het voor hun achterban en hun zaak kunnen opnemen tegen het regeringsbeleid.

Bij ons is de kans inderdaad groot dat een voor de regering kritische opinie geschreven is door iemand die uiteindelijk door die overheid wordt betaald. Hetzelfde geldt voor de mensen die het gros van de betogingen organiseren. Wij leven in het land van het gesubsidieerde protest. Dat klinkt misschien gek, is meteen goed voor wat cynische grapjes, maar op de keper beschouwd heeft het stelsel van de gesubsidieerde tegenstem meer voor- dan nadelen. Onze overheid betaalt voor redelijke oppositie.

Spontane bewegingen

Een groot gevaar is wel dat de kritische tegenstem volkomen bepaald wordt door een relatief kleine kring van gelijkgezinden. Als mensen in de organisaties van de gesubsidieerde tegenstem sterk op elkaar gaan gelijken qua opleiding, opvattingen en levenswijze, ontstaat een situatie waarin geopinieerd, geprotesteerd en betoogd wordt zonder voeling met de meerderheid van de mensen. Daarom zijn spontane, niet-gesubsidieerde bewegingen iets om naar uit en naar op te kijken, of ze nu wit of geel zijn.

Neem nu de gele hesjes. Ondanks de soms grimmige acties lijkt het me toch vooral te gaan om werkende mensen en mensen die hun pensioen dubbel en dik hebben verdiend. Mensen voor wie het einde van de maand niet probleemloos is. Zij leven zonder buffer: een onverwachte uitgave is een probleem, indien al geen ramp. Zij leasen hun auto niet. Voor de deur staat een diesel, gekocht omdat dit fiscaal werd aangemoedigd. Die moet nog vijf à tien jaar meegaan. Zij wonen niet in een omgeving waar een bakfiets handig is. Als ze werken, loopt hun wekker al heel vroeg af. Zij staan haast dagelijks in de file, die door een krankzinnig mobiliteitsbeleid kunstmatig wordt verlengd. Zij hebben zich een houtkachel aangeschaft omdat ze dachten dat dit ecologisch was. Zij vragen zich geregeld af wat er met hun belastinggeld gebeurt. Krijgen het gevoel dat neergekeken wordt op hun manier van leven, terwijl ze de indruk hebben dat deze nu net heel gewoon, ja normaal is.

Protest in Brussel tegen onder meer de hoge brandstofprijzen. Beeld BELGA

Het gaat om veel meer dan de prijs van diesel. Het gaat om een manier van leven, een vraag voor respect en voor een beetje gezond verstand bij het nastreven van een andere manier van leven.

Overleeft die beweging? Waarschijnlijk niet. Overleven veronderstelt harde structuren, alsook een duidelijk beeld van voor- en tegenstander. Ecolo/Groen lijkt geknipt voor de rol van tegenstander: zij willen een sneller en eenzijdiger pad naar duurzaamheid, hebben een andere levenswijze, gebruiken andere vervoersmiddelen, leven al consequent anders. Het ontbreekt die partijen echter aan de moed om zich duidelijk tegen de gelehesjesbeweging uit te spreken. 

Toen Emmanuelle Praet op RTL de evidente tegenstander van de gele hesjes aanwees, protesteerde de top van Ecolo meteen. Praet werd zowaar aan de deur gezet. De aandacht ging daarop naar de vraag of de vrijheid van meningsuiting in het gedrang kwam. Maar even belangrijk is de vaststelling dat de groene partijen niet de moed hebben om tegen een opstandige straat duidelijk te zeggen of ze voor of tegen zijn. Dat is nochtans wat dergelijke bewegingen van alle politieke partijen, niet alleen van de groene, mogen verwachten: duidelijkheid, geen kronkelende en fantasierijke interpretaties.

Ontgoochelde mensen terugwinnen

Wie is echt voor? Welke partij wint deze in de politiek en de overheid diep ontgoochelde mensen terug? Wie recupereert ze, kiest hun kant? Wie tempert de vervelende betutteling in de naam van het beter weten, wie zorgt ervoor dat die mensen meer verdienen, dat hun werk beter beloond wordt, dat overheidsbudgetten in hun voordeel worden herschikt, dat hun levenswijze en hun kijk op het leven worden gerespecteerd, ook door mensen die fanatiek worden omdat ze denken dat ze de planeet aan het redden zijn.

Ook als ze verdwijnt zonder diepe sporen na te laten, maakte de gelehesjesbeweging duidelijk hoe eentonig de gesubsidieerde tegenstem vandaag klinkt. Om voeling te houden met de samenleving dient de overheid dringend andere geluiden te subsidiëren. De bandbreedte van wat mag gezegd, kan best ook weer wat ruimer worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden