Vrijdag 04/12/2020
Mark Elchardus.Beeld DM

OpinieMark Elchardus

Wie ook wint, de aanhang van Trump verliest

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel. Hij schrijft tweewekelijks op zaterdag, afwisselend met Vincent Stuer.

Als deze tekst naar de krant vertrekt, is het niet uitgesloten dat de rechter, niet de kiezer beslist wie de 46ste president van Amerika wordt. Mocht België een staat van de VS zijn dan kreeg Joe Biden al onze kiesmannen. Pew Research peilde recent naar het vertrouwen in verschillende wereldleiders. Nog 9 procent van de Belgen vertrouwt Donald Trump. Zelfs Vladimir Poetin (26 procent) en Xi Jinping (22 procent) doen het beter.

Die unanieme afwijzing verbaast niet. Over Trump wordt veel geschreven, maar worden weinig pogingen ondernomen om zijn beleid te evalueren. Zijn de gevolgen van zijn corona-aanpak nu slechter dan die van België, Spanje of het Verenigd Koninkrijk? Had zijn economisch beleid succes of was dat iets van korte duur, gedoemd op de langere termijn? Zijn aanpak van het terugkeerbeleid van illegalen was een mislukking, vergeleken met die van Obama. Was zijn beleid rond het Midden-Oosten misschien beter dan dat van zijn voorganger? Geen aandacht voor dergelijke vragen hier. Iedereen is gebiologeerd door het eigengereide, egocentrische, onvolwassen, maar dikwijls geslepen optreden van Trump. Telkens als de bodem bereikt leek, bewees hij dat hij nog dieper kon zakken.

Het grootste slachtoffer daarvan is zijn aanhang, bovenal dat deel van de Amerikanen waarop wordt neergekeken. Een ruimhartig en fijngevoelig filosoof als Michael Sandel nam het voor hen op in zijn Tirannie van verdienste. Hij documenteert de kwetsende manier waarop over hen wordt gesproken, maar suggereert dan dat zij voor Trump stemmen omdat zij onvoldoende respect krijgen. Het blijven dus, ook bij Sandel, mensen die niet uit overtuiging handelen, maar uit frustratie. In onze media verschijnen zij nooit als personen met idealen en een visie op de toekomst, steeds als macho’s, vrouwen uit een tijd toen het woord gender nog niet was uitgevonden, racisten, aanhangers van complottheorieën, mensen bewogen door angst.

Zij zijn nochtans niet de enigen die schrik hebben. Een groot aantal journalisten beweert dat in deze verkiezingen de democratie zelf op het spel staat. Angst brengt mensen samen… zolang zij schrik hebben van hetzelfde en op hetzelfde vertrouwen. Dat is nu net het probleem van Amerika. De Biden-aanhangers vertrouwen op de gevestigde media; de Trump-aanhangers op de politie. De eersten hebben schrik van het klimaat, het coronavirus, Russische inmenging en van mensen die geloven in de superioriteit van het blanke ras. De Trump-aanhangers hebben schrik van China, de Antifabeweging, Black Lives Matter en immigranten. Het Biden-kamp vreest dat Trump bij verlies een burgeroorlog ontketent; de Trump-stemmers dat de Deep State een coup pleegt als zij winnen.

Europeanen zijn verenigd in hun schrik van Trump. Hij is een gevaar voor de wereld, maar het is kortzichtig hem enkel te beschouwen als de oorzaak van wat misloopt in Amerika. Hij is daar veeleer een gevolg van. Rond 1980 ging in de VS nog 20 procent van het inkomen naar de helft van de bevolking die het minst verdiende, zeg maar naar de gewone werkende mensen. Dat aandeel is nu haast gehalveerd tot 12 procent. Het best betaalde 1 procent haalt inmiddels zowat 20 procent van alle inkomen binnen, twee keer zoveel als veertig jaar geleden. Dat kan omdat onder meer het hooggerechtshof het mogelijk maakt dat geld de politiek bepaalt. Dat was zo voor Trump aantrad en zal ook zo zijn nadat hij van het toneel is verdwenen.

Het is duidelijk wat zijn aanhang wil. Een wereld waarin mensen in hun eigen land blijven. Waarin landen hun belangen verdedigen, zonder bij elkaar gewapenderhand binnen te vallen. Een eigen land waarin er degelijke jobs, waardigheid en veiligheid zijn, ook voor mensen zonder hogere opleiding. Waarin de levensverwachting van laagopgeleide blanke mannen niet verder daalt. Een land ook waarin men zijn vertrouwde levenswijze kan koesteren zonder te worden uitgescholden voor achterlijk of racist. Het is niet veel gevraagd, maar precies daarover is Amerika diep verdeeld. Trump kon zijn aanhangers laten geloven dat hij hun droom zou waarmaken. ‘We love you’, riepen zij. ‘Ik waardeer dat’, zei Trump. Zij verdienen beter dan die man. Iemand die het positieve van hun hoop belichaamt, niet het negatieve uitvergroot en door zijn gedrag belachelijk maakt.

Biden zou dat kunnen doen. Tijdens zijn campagne schoffeerde hij Trumps aanhang niet, al een hele vooruitgang op Hillary Clinton. Hij zou echter radicaal moeten breken met de huidige Democratische partij om die mensen tegemoet te treden, overtuigender dan tijdens zijn campagne waarin hij grotendeels over hun zorgen en wensen zweeg. Die mensen zouden veel verliezen mocht Trump toch herverkozen worden, maar zij maken weinig kans iets te winnen als Biden het haalt. Hen rest colère, een nobeler, maar gewelddadiger ondeugd dan frustratie.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234