Dinsdag 15/10/2019

Het Kernkabinet

Wie kritisch is voor het systeem, wint de verkiezingen

Trump en zijn aanhang op een meeting in Raleigh in swing state North Carolina, daags voor Election Day. Beeld AFP

Beurtelings schrijven Maarten Boudry, Laïla Ben Allal, Rogier De Langhe en Jogchum Vrielink, vier jonge denkers, een essay voor de De Morgen-weekendbijlage 'Zeno'. Onder de noemer 'Het kernkabinet' confronteren ze u elke week met hun originele, eigenzinnige opvattingen.

Vandaag is het de beurt aan Rogier De Langhe. Hij trekt lessen uit de zege van Donald Trump en zegt dat klassieke politici hun verantwoordelijkheid ontlopen door politiek te bedrijven op de oude links-rechtsas. "En zo verliezen ze de oorlog." Hieronder leest u een fragment. Lees het volledige essay nu al in de pluszone, of dit weekend in de weekendbijlage Zeno.

Het patroon is duidelijk. Wie het systeemfalen thematiseert en inzet op autonomie, wint. Zie Trump, zie het onverwachte succes van Sanders. Ook bij ons. De twee systeemkritische partijen Groen en N-VA wonnen de laatste tien jaar zowat alle verkiezingen. Wie het systeem niet in vraag stelt (of zoals Clinton zelfs belichaamt) en zwaait met geld, die verliest. Vakbonden die strijden voor loonsverhogingen verliezen hun aantrekkingskracht ten voordele van burgerbewegingen die zelf vangnetten organiseren. Burgers bouwen hun eigen windmolens, ook al is de stroom elders goedkoper. Die successen signaleren het einde van een fase van politieke normaliteit. Dit zijn de jaren 90 niet. It's the autonomy, stupid!

Zoals altijd wanneer iets stuk gaat, moet worden gekozen tussen het herstellen van het oude en het maken van iets nieuws. Politiek in tijden van revolutie gaat dan ook niet over welke richting ons systeem uit moet, maar of we het moeten renoveren of vernieuwen. De gegevens over het stemgedrag suggereren dat kiezers verdeeld waren langs die andere, fundamentelere breuklijn. Terwijl economische ongelijkheid het stemgedrag amper nog verklaart, vallen veel bizarre puzzelstukjes van het Atlantisch populisme langs deze breuklijn wel in elkaar. Zo verkiezen Trump-kiezers een waarde als 'respect voor autoriteit' boven 'gerichtheid op de ander'.

Rogier De Langhe. Beeld rv

Ook bij de brexit waren waardeverschillen over multiculturalisme, vrouwenrechten, globalisering en immigratie erg belangrijk. Leg al die waarden naast elkaar en er verschijnt een botsing van wereldbeelden. Het ene vindt dat het oude systeem moet worden hersteld, het andere gelooft dat een nieuw kan worden opgebouwd.

Die nieuwe breuklijn kan verklaren waarom de ook al bij de brexit zo opvallende generatiekloof plots opduikt. Jongeren hebben weinig te verliezen bij het opdoeken van het bestaande systeem en nog genoeg tijd om zich aan te passen aan een nieuw. Bij ouderen is dat omgekeerd. Het verklaart waarom millennials eerder een Bernie Sanders steunden en babyboomers iemand als Trump. Wie sociaal weinig mobiel is, gevestigde belangen heeft of een voorkeur voor orde en stabiliteit, die kiest voor renovatie. Wie wendbaarder is, kiest voor nieuwbouw.

Zo kan ook het verschil in stemgedrag tussen hoog- en laaggeschoolden worden verklaard. Hoezeer hun antwoorden ook verschillen, ze zijn het erover eens dat het status quo niet meer werkt. Wie dat niet erkent, wordt gepercipieerd als ongeloofwaardig of zelfs irrelevant. Veel jonge kiezers bleven dan ook liever thuis dan op Clinton of Remain te gaan stemmen.

Lees het volledige essay van Rogier De Langhe nu al in de pluszone van De Morgen, of dit weekend in de bijlage Zeno.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234