Woensdag 07/12/2022

Opinie

Wie is de journalistieke fantast?

Sheila Sitalsing Beeld rv
Sheila SitalsingBeeld rv

Sheila Sitalsing is columnist bij de Volkskrant, waar deze bijdrage eerst verscheen.

Sheila Sitalsing

Toen Claas Relotius – op zijn 33ste al sterverslaggever van het eerbiedwaardige Der Spiegel, gelauwerd journalist, maker van schitterende reportages – was afgereisd naar Fergus Falls, een Amerikaans plattelandsdorp met 13.000 inwoners, om de ziel van Trump-land bloot te leggen, trof hij weinig aan dat zijn werkhypothese ondersteunde. De mensen waren aanmerkelijk gematigder dan hij nodig had voor zijn verhaal.

Brede weg naar verderf

Relotius dacht niet ‘jammer, ik bel de krant dat er geen verhaal in zit’. Relotius nam de brede weg die naar verderf leidt. Verzon een eigen Trump-versie van Fergus Falls. Verzon een bord (‘Mexicans keep out’). Verzon personages (Neil, de fabrieksarbeider ‘wiens handen altijd zwart zijn’). Verzon wapens alom (mensen gaan ‘met een Beretta naar het werk’, een school ‘met wapendetector’). In het 7.300 woorden tellende verhaal, schreef iemand uit Fergus Falls later, klopten enkel het inwonertal en de gemiddelde temperatuur.

Woensdag ging Der Spiegel, al 70 jaar bastion van journalistieke Duitse degelijkheid, diep door het stof. Hun paradepaard, winnaar van serieuze journalistieke prijzen, heeft minstens veertien verhalen goeddeels verzonnen. Hij voerde mensen op die hij nooit had gesproken, hij fabuleerde gebeurtenissen bij elkaar die nooit hadden plaatsgevonden.

Verblindende pracht

Schitterende verhalen waren het, die in hun pracht iedereen verblindden – de snurkende eindredactie van Der Spiegel incluis. “In diverse jury’s hebben bisschoppen en ondernemers, mensenrechtenactivisten en mediaprofessionals zich vol extase gebogen over zijn teksten. En terecht: ze waren vaak groots en mooi”, schreef Der Spiegel berouwvol.

Relotius stal flarden van Facebook-berichten, YouTube-video’s, oude kranten en obscure blogs. Daaruit schiep hij zijn personages “als een speelse kleine god”, aldus Der Spiegel. “Soms laat hij ze zingen, soms huilen, soms bidden. En als hij het leuk vindt, laat hij zijn hoofdpersoon met scherp schieten in de nacht.”

In jammerende commentaren las ik dat het rampzalig is dat ‘juist nu’ blijkt dat fictie voor echt is aangezien, vanwege “nepnieuws en tanend vertrouwen in de media”. Ook daar valt op af te dingen: nepnieuws was in de Koude Oorlog en ver daarvóór al alomtegenwoordig.

De journalistieke fantast duikt met enige regelmaat op. Bij The New York Times (Jayson Blair), bij The New Republic (Stephen Glass), bij De Volkskrant (een overijverige stagiair, Jan Haerynck). Het betreft meestal een bescheiden, aardige, attente, hardwerkende, getalenteerde, jongeman. Hij is geliefd, want zijn reportages appelleren aan de diepmenselijke behoefte aan overzichtelijke verhalen die orde en betekenis aanbrengen in de vieze, onbegrijpelijke chaos daarbuiten. Die de lezer doen geloven dat hij na lezing van de reportage over twee ‘leeuwenwelpen’, broertjes van 12 en 13 jaar oud uit het kalifaat die zich opbliezen in Kirkuk, een dieper begrip heeft van de krankzinnigheid. Dat hij inzicht heeft gekregen in de psyche van voorstanders van de doodstraf na het verhaal van Gayle, een Amerikaanse die als vrijwillige getuige executies bijwoont. Gayle is vroom, Gayle wordt snel wagenziek, Gayle had kúnnen bestaan, Gayle is een droomprotagonist.

Méér, méér, smeken zijn opdrachtgevers. En de fantast levert.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234