Vrijdag 15/11/2019

Opinie

Weten de Britten zelf wat ze willen onderhandelen met de EU?

Lieven Buysse Beeld rv

Lieven Buysse doceert onder meer Britse cultuur aan de KU Leuven Campus Brussel.

Vandaag starten de brexit-onderhandelingen in Brussel. Theresa May stuurt haar minister voor de uitstap uit de EU, David Davis, als hoofdonderhandelaar voor de eerste, wellicht eerder verkennende, gesprekken. Maar weten we nu eigenlijk al hoe de Britten de brexit zien verlopen, en belangrijker nog, weten ze dat zelf wel?

De EU (zonder het Verenigd Koninkrijk) stelt zich opmerkelijk eensgezind op in het dossier. Met 27 staats- en regeringsleiders, een Europese Commissie en een Europees Parlement is dat allesbehalve een evidentie. Al in het voorjaar werd het eensgezinde standpunt van de EU duidelijk. De Britten zullen geen cadeaus krijgen. Het VK moet zijn (financiële) engagementen nakomen en dus een hoge prijs betalen, de rechten van EU-burgers die in het VK wonen en werken moeten gewaarborgd worden, en hetzelfde geldt voor bedrijven die handel drijven in of met het VK. Pas als deze en andere strijdpunten uitgeklaard zijn, kan de toekomstige relatie tussen de EU en haar voormalige lidstaat uitgetekend worden.

Die aanpak in twee fases lijken de Britten nu schoorvoetend ook aanvaard te hebben. Liever hadden ze de blik al meteen kunnen richten op hoe het land zich – voornamelijk economisch – tot de EU zou gaan verhouden. Nochtans is het de afgelopen dagen steeds minder duidelijk geworden waar de Britse regering zelf wil landen. Theresa Mays toekomstvisie was helder sinds eind vorig jaar: een harde brexit die het VK helemaal los snijdt van de EU maar die wel toelaat om een vrijhandelsverdrag te sluiten. De Britse kiezer ontzegde haar echter het sterke mandaat dat ze hiervoor vroeg.

Voor de Britse premier wordt het almaar moeilijker om vol te houden dat ze met haar plannen voor een harde brexit “de wil van het Britse volk” honoreert. Ja, het referendum van een jaar geleden laat een uitstap uit de EU toe, maar de manier waarop dat moet gebeuren, is nergens vastgelegd. Zelfs binnen haar eigen kabinet lopen de meningen sterk uiteen. May haalde met Michael Gove na de recente verkiezingen weer een bijkomende hardliner aan boord, maar tegelijk spreken topministers zoals Philip Hammond (Financiën) zich openlijk uit voor een zachtere aanpak. Ook de Schotse vleugel van de Conservatieve Partij roert zich nu die zijn positie versterkt heeft door zetelwinst te boeken en zo de Schotse nationalisten terug te dringen. 

De DUP, de Noord-Ierse partij die May vanuit de oppositie in het parlement zou steunen, is weliswaar voorstander van de brexit, maar beseft dat veel Noord-Ieren er meer nadelen dan voordelen van verwachten. De druk vanuit die partij, ook al heeft ze maar tien zitjes in het Lagerhuis, zal dus ook in de richting van een zachte landing duwen.

Zo beginnen de prioriteiten in het Britse kamp stilaan te verschuiven. Tot nu toe lag de nadruk sterk op het indammen van (de gevolgen van) immigratie en dus op dossiers zoals veiligheid en de afschaffing van het vrij verkeer van personen. Nu verschuift de aandacht naar sociale thema’s, met als kernvraag: hoe kunnen we de Britse bevolking garanderen dat ze op sociaal en economisch vlak niet slechter af is na de brexit dan ervoor? Als de recente parlementsverkiezingen de Britse politici iets geleerd hebben, dan mag het dat wel zijn: als het er echt op aankomt, liggen burgers niet wakker van structuren maar van hun portemonnee en hun sociale rechten.

Zal Theresa May die boodschap verdisconteren in haar onderhandelingspositie? Dat is de hamvraag. Het is nu uitkijken naar de Queen’s Speech, die uitgesteld werd naar woensdag en waarin de minderheidsregering haar beleidsvisie zal uiteenzetten. Uitzonderlijk zal die over twee jaar reiken, want door de tsunami aan brexit-gerelateerde wetgeving die tegen eind maart 2019 goedgekeurd moet worden, wil de regering een langere parlementaire periode. Als May de Queen een zachtere visie op de brexit laat voorstellen, betekent dat de zoveelste koerswijziging van de premier, maar als ze de harde lijn aanhoudt, dreigt ze de steun van nog meer parlements- en kabinetsleden te verliezen. 

De al fel verzwakte positie van de premier die haar partij naar een nederlaag heeft geleid, ligt vandaag nog sterker onder vuur door haar weinig empathische optreden na de verwoestende brand in de Grenfell Tower. Niet alle kritiek die ze moet incasseren is even fair, maar de situatie zorgt er wel voor dat meer en meer van haar partijleden zich zullen afvragen of ze echt met deze premier verder willen of kunnen. Voor Europa is de onzekerheid over wie er nu met welk mandaat aan de andere kant van de onderhandelingstafel zit, al evenmin een cadeau. Maar dat er een brexit komt, daar hoeft niemand aan te twijfelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234