Dinsdag 26/05/2020
Beeld DM

ColumnCarl Devos

Werkt België niet door de actoren, of door de instituties?

De politieke actualiteit volgens UGent-politicoloog en De Morgen-columnist Carl Devos.

Elke regering die eensgezind en enthousiast, ook bergop, een mobiliserend project verdedigt, heeft een grote kans om verkiezingen te winnen. Welke ook haar samenstelling en los van de vraag of ze een meerderheid in beide landsdelen heeft. Het belang van de inhoud van dat project staat ongeveer op gelijke hoogte met de manier waarop het uitgedragen wordt. 

Het is niet uitgesloten dat er nog voor de zomer zo’n project gevonden wordt. De huidige opdrachthouders moeten rust en tijd vinden en paars-groen plus aftasten. Tot na de voorzittersverkiezingen bij Open Vld is evenwel weinig beweging te verwachten, maar het wordt hoog tijd dat de contouren van dat Vivaldi-project getrokken worden. Dat zal niet enkel aan CD&V en Open Vld liggen. Maar het is niet ‘paars-groen of de chaos’. Wie verkiezingen chaos noemt moet een ander metier zoeken.

Onder leiding van Koen Geens (CD&V) was alvast een kiemend project te bespeuren. De kans is klein maar niet onbestaand dat het ooit weer opgenomen wordt. Niets is uitgesloten zolang er geen regering is. Dat is geen therapeutische hardnekkigheid, maar realisme.

Realisme was er ook deels rond Geens’ tafel. De grote principes hadden het potentieel van een regeerakkoord, de uitwerking was onvoldoende en de empathie minimaal. Paul Magnette (PS) verloor zijn cool en verliet de tafel, Elio Di Rupo (PS) zou zijn blijven zitten. Omdat Geens te weinig begrip toonde voor de PS en de PS dat hem niet tijdig duidelijk maakte. MR en CD&V, die elkaar blijven vinden, zaten nog in Michel I-logica. Zeker de MR wordt nerveus van de vaststelling dat het budgettaire beleid van Michel I mislukt is. Dat socialisten deze regering niet komen depanneren en de Zweedse regering zwaar verloor, gaat er daar nog altijd niet goed in. De PS wou onder linkse druk ook niet veel bewegen, met MR rond de tafel die ze niet vertrouwen.

Koen Geens (CD&V) en Patrick Dewael (Open Vld) in de Kamer. "Onder leiding van Geens was een kiemend project te bespeuren."Beeld Photo News

Een hervorming van de arbeidsmarkt lag op tafel. Samen met pensioenhervormingen en investeringen in klimaat, mobiliteit en veiligheid. Men rekende stevig op terugverdieneffecten. Het tekort zou in 2024 niet op 0 maar rond 1 procent landen. Geens verschoof nieuwe inkomsten (belastingen en taksen) naar latere gesprekken en liet ze dus vaag, waarop de PS over dat onevenwicht viel. Geens voorzag een besparing van 1 miljard ten opzichte van de prognoses van het Planbureau, de inkomsten waren onzeker. 

Uit vrees dat die tekorten later uit de sociale zekerheid gehaald zouden worden, moet er na ‘starving the beast’ voor socialisten bijgevoed worden. Op tafel lag een combinatie van socialer beleid met – in het licht van de budgettaire ramp – afgetopte besparingen. Sommigen lezen er het Deense model in: sterker identiteitsbeleid en meer sociale correcties. En met de impliciete afspraak om in de komende jaren het Belgische model eens tegen het licht te houden. In 2024 is het weer ‘cash for competences’.

Dat feestje ging niet door. Omdat MR en CD&V nodig zijn voor Vivaldi, viel de PS de N-VA aan. Die wou haar hardvochtig imago bijsturen, gezien haar toekomst in het centrum ligt. N-VA liet het confederalisme varen, wil met de PS besturen zonder garanties op een grote staatshervorming, nu wil Bart De Wever (N-VA) zelfs premier worden. Nadat hij dat altijd weigerde en zijn belofte om minister-president te worden brak. Het is N-VA veel waard om Vlamingen te tonen dat zij geen federale regering tegenhoudt en wil besturen. Omdat ze daar alle belang bij heeft hoeft dat niet eens gelogen te zijn.

Dat de grootste Vlaamse partij in gesprek wil blijven met de grootste Franstalige ligt binnen de roemrijke Belgische pacificatietraditie. Zoals het idee van Coens voor een afspiegelingsregering, dat evenwel botst op de onmogelijke scheuring van de groene fractie en de Brusselse regering. Wat de PS doet, is dat niet. In die zin is de (tijdelijke?) weigering van Magnette historisch. Ze toont hoezeer dit land veranderd is. En dus nood heeft aan bijsturing om het overeind te houden.

"Nu wil Bart De Wever (N-VA) zelfs premier worden."Beeld vincent duterne / photo news

Altijd was voor de PS de grootste Vlaamse, centrumrechtse partij de natuurlijke gesprekspartner. Dat liet finaal een linkser beleid in Franstalig België en een rechtser in Vlaanderen toe. Toen de CVP de kop moest lossen deed de PS zaken met de Open Vld van Verhofstadt. En nadien werd weer gesproken met Leterme en Beke. Om een draagvlak te bouwen voor hervormingen in noord en zuid. Zodat elk er zijn goesting kan doen. Al tien jaar lukt die meerderheid aan beide kanten niet meer en slenteren we een derde van die tijd in lopende zaken. België kan niet zonder wilsverklaring.

In de sociale wetenschappen duikt vaak de vraag ‘agent of structuur’ op: ligt het aan actoren of aan regels en instituties? Werkt België niet omdat de partijen vast zitten in een electorale logica, of door de bewegingswetten van het federale model? In de Belgische particratie zijn de agenten de structuur. Het enige waartegen de woede van de Dorpsstraat – die opzwelt – zich kan keren, is de kandidaten op kieslijsten, die het ook beu zijn. Zeggen ze op de markt. Op zondag stormt het vaak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234