Zaterdag 10/12/2022

OpinieAn De Moor

We zijn optimistisch, een kentering van de leescrisis is mogelijk

Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA). Beeld BELGA
Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA).Beeld BELGA

An De Moor is talenbeleidcoördinator aan de Odisee-hogeschool en ondervoorzitter van de expertengroep Leesoffensief.

An De Moor

Volgens Bart Eeckhout in de weekendeditie van De Morgen van 27 augustus woedt er al minstens vijf jaar een hevig debat over de ‘leescrisis’. De onderschatting van de moeilijkheidsgraad van het Nederlands zou de oorzaak zijn waarom de leesvaardigheid van alle groepen leerlingen achteruitgaat. Dat is op zich een onderschatting, want de leescrisis is al veel langer aan de gang. Bovendien zijn er best veel moeilijkere talen dan het Nederlands en moeten we daar de oorzaak van de daling van de leescijfers in metingen zoals PISA en PIRLS niet zoeken. De ontlezing kent vele daders, zoals sociale media, maar ook het feit dat jongeren op school nog amper langere teksten moeten lezen en er nadien bijvoorbeeld een paper over moeten schrijven.

Taalcompetentie

De gevolgen daarvan zien we in het hoger onderwijs, meer bepaald in de daling van de taalvaardigheid van een stijgend aantal studenten. Dit toonden we een aantal jaar geleden aan in een grootschalig onderzoek bij meer dan 8.000 eerstejaarsstudenten. De oorzaak daarvan ligt inderdaad in het feit dat er de voorbije decennia te weinig zorg en tijd besteed zijn aan degelijk taal- en dus ook leesonderricht, ook in niet-taalvakken trouwens. Voor alle duidelijkheid: ik werp hiermee geen steen naar leraren in het basis- en secundair onderwijs maar wel naar de te vage eindtermen, aan de te grote aandacht aan welbevinden en te weinig aan de essentie: taalcompetentie met vooral aandacht voor (taal)kennis, lees- en schrijfvaardigheid. Ik verwijs graag naar de goede adviezen van de commissie Beter Onderwijs.

Onderwijsexperts Steven Delarue en Kris Van den Branden stellen in ieder geval terecht vast dat het urgentiebesef vandaag groot is en dat overal de aandacht voor leesonderwijs groeit (DM 27/8). Ook bij ons, op hogeschool Odisee, zetten we lezen hoog op de agenda. Om te weten hoe studenten daar nu zelf naar kijken, deden we een uitgebreide bevraging bij zo’n 1.600 studenten. Dat gaf hoopgevende, maar ook minder fijne cijfers. Zowat de helft leest regelmatig als ontspanning of zelfverrijking. Maar dat maakt meteen dat de andere helft er de ontspanning of verrijking niet van inziet. Bijna 10 procent van onze studenten vindt lezen zelfs lastig en moeilijk.

Meerjarenplan

Goed en graag lezen is nochtans de basis. De studenten kwamen daarom zelf ook met ideeën. De helft wil meer tijd om te lezen op de campussen, maar ook rustigere leesplekken, een groter leesaanbod en ‘samenleesmomenten’ staan op het verlanglijstje. Een stuurgroep kwam hierop met een co-creatief beleidsplan #Odiseeleest. Daarin is er veel aandacht voor het stimuleren van autonome leesmotivatie en een kritische leesattitude, naast inclusief en internationaal geïnspireerd leesonderwijs via een breed leesaanbod met voldoende variatie en differentiatie in leesopdrachten en -ervaringen. We organiseren evenementen zoals boekenclubs rond een bepaald boek of thema, samenleesmomenten, ingerichte leeshoeken en kwartierlezen. We richten ons daarbij zowel op studenten als op alle personeelsleden. Woorden wekken, voorbeelden strekken, toch? En we blijven inzetten op ons postgraduaat Leescoach om leraren in het werkveld te versterken in deze materie. Allemaal in samenwerking met leesorganisaties.

Ierland achterna (en erover?)

Zo proberen we als hogeschool ons steentje bij te dragen aan wat de grote ommekeer moet worden in leesvaardigheid bij jongeren. Een bescheiden bijdrage aan het Leesoffensief van de Vlaamse overheid om de achteruitgang van de leesvaardigheid bij jongeren te keren en hen al het positieve van veel lezen te leren kennen: meer kans op studiesucces, minder stress, een hoger empathisch vermogen en gewoon ook erg veel plezier.

En we zijn optimistisch, een kentering is mogelijk. Dat werd in het buitenland al meermaals bewezen. Ierland bijvoorbeeld zakte tussen 2006 en 2009 van de vijfde naar de zeventiende plaats in het PISA-onderzoek. Grote paniek maar die leidde wel tot een ruim gedragen actieplan dat Ierland binnen de kortste keren - in vijf jaar - in de top 3 bracht. Een indrukwekkend actieplan waar we dan ook met grote, stelende ogen naar kijken. Vanaf heel prille leeftijd kinderen warm maken voor lezen, leestutoren die in kleine groepjes helpen, geprofessionaliseerde leraren rond wat écht werkt bij leesonderwijs, jong en oud worden betrokken. De boodschap is duidelijk: dit is een probleem dat we allemaal samen moeten oplossen. En met een beetje geluk en samenwerken komen de Ieren binnen een jaar of tien naar ons kijken om te zien hoe het kan dat een regio als Vlaanderen hen voorbijgestoken is.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234