Donderdag 24/06/2021
null Beeld rv
Beeld rv

NieuwjaarsbriefMark Elchardus

We weten van toeten noch blazen. Geef mij daarom maar een sociale wetenschapper voor kerst, in cadeauverpakking

Socioloog en De Morgen-columnist Mark Elchardus kijkt uit naar de wedergeboorte van de menswetenschap.

Toen het Westen arrogant de wereld domineerde, werd het verweten materialistisch en faustiaans te zijn. Het had, zo luidde de kritiek, materiële welvaart gewonnen, maar aan spiritualiteit ingeboet. Net als Faust sloot het een pact met de duivel. Het wilde op een goddeloze manier kennis vergaren en daarmee het leven en de wereld beheersen. De nagel op de kop, maar is dat niet veeleer lof dan kritiek? We hebben dit jaar alle redenen om onze schaamteloos materialistische en faustiaanse ziel uitbundig te vieren, al is het dan in kleine bubbel thuis.

Stel dat we de klimaatopwarming met spiritualiteit zouden te lijf gaan in plaats van met technologie. Dankzij ons faustiaans karakter zullen we binnen het jaar beschikken over een coronavaccin. Een onvoorstelbare prestatie is dat. De kennis van onze virologen is niet perfect. Zij handelen naar voortschrijdend inzicht, tastend, maar hoeveel levens hebben zij niet gered, hoeveel lijden voorkomen.

Die titel ‘viroloog’ wijst wel op een beperking. Hij suggereert dat het bestrijden van een pandemie een kwestie is van virussen en niet van mensen én virussen. We voorspellen beter wat een virus gaat doen, dan hoe mensen reageren op goede raad en opgelegde beperkingen. Daarom raken onze ziekenhuizen overvol. Binnenkort wordt voor een groot aantal landen alle betrouwbare informatie over het verloop van deze pandemie samengebracht en gekoppeld aan informatie betreffende de betrokken bevolkingen. Dan kan naar hartenlust worden gespeurd naar wat precies in elk land goed en slecht liep. Maakt, bijvoorbeeld, verantwoordelijkheidsgevoel iets uit, en zo ja, hoe bevorder je dat dan? Boeiend werk op de plank voor sociale wetenschappers.

null Beeld Joren Joshua
Beeld Joren Joshua

Kunnen die dat nog wel aan? De discussie die zich ontspon toen bekend werd dat onze scholieren het steeds minder goed doen in wiskunde en wetenschappen, is niet hoopgevend. We weten inmiddels al minstens vijf jaar dat onze jongeren op alle internationaal gemeten kennisdimensies achteruitboeren. De cijfers zijn beschikbaar. Zij kunnen worden gekoppeld aan gegevens over de kenmerken van de bestudeerde landen, hun onderwijssystemen en onderwijsbeleid, de samenstelling van hun bevolking, de mate van ongelijkheid daarin en een haast oneindig aantal andere gegevens. We hadden al een goed idee kunnen hebben van de oorzaak van deze achteruitgang, temeer daar die potentieel dramatisch is voor een van kennis afhankelijke economie.

Uit het debat daarover in de media en het Vlaams Parlement bleken drie dingen. (1) We weten van toeten noch blazen. (2) Daardoor geenszins geremd ging haast iedereen er meteen van uit dat de oorzaak in de scholen of bij het onderwijsbeleid ligt. Wat mogelijk, maar verre van zeker is. (3) Profiterend van de kennis­leemte schoof iedereen snel zijn eigen stokpaardje als verklaring naar voren.

De samenleving en de sociale wetenschap vinden elkaar niet meer. Daarom zou ik onder de kerstboom graag een nieuwe sociale wetenschapper vinden. Zij kan omgaan met data en cijfers en ligt ’s nachts wakker van de vraag welke kennis nuttig is, niet om zaken uit het verleden te culpabiliseren, maar voor een betere toekomst. Hij kan gebeurlijk werken voor de overheid en het sociale wetenschapsbedrijf naar relevantie sturen en de resultaten in beleid vertalen. Zij kan zelfs politicus worden. Laat de partijen hun dotaties behouden, maar verplicht hen personeel en mandatarissen geregeld bij te scholen. Hij kan voor de media werken opdat men daar eindelijk eens het onderscheid leert te maken tussen onderzoek en onzin.

Doe ze mij maar allemaal in een geschenkverpakking.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234