Woensdag 23/10/2019

Opinie Stijn Baert

We moeten de belastingbetaler beter dienen, collega’s-proffen

Stijn Baert. Beeld Stefaan Temmerman

Stijn Baert doceert arbeidseconomie aan de UGent. Dit opiniestuk is gebaseerd op een kanttekening die de auteur schreef voor Tijdschrift voor Onderwijsrecht en Onderwijsbeleid

Wanneer ik collega’s vraag naar hun ambities voor de komende maanden kan het antwoord typisch samengevat worden in één woord. Onderzoek. Concreter hoor ik ambities als de volgende. Een groot onderzoeksproject tot een goed einde brengen. Een toppublicatie realiseren. Of een theoretisch model gestroomlijnd krijgen. U kunt dus op uw twee oren slapen: professoren nemen géén drie maanden vakantie.

Plezieren

En, neen, we doen dat onderzoek niet voor onszelf. Gevraagd naar de ultieme toetssteen, met wie in het achterhoofd het onderzoek gebeurt, verwijzen collega’s vaak naar hun wetenschappelijke peers. Internationale collega’s die binnen dezelfde onderzoeksniche werken en oordelen of het onderzoek geschikt is voor een publicatie in een wetenschappelijk tijdschrift.

Ik deel die visie niet. Jazeker, mijn wetenschappelijke peers zijn een belangrijk middel om de kwaliteit van mijn onderzoek te verbeteren en te verzekeren. Op een wetenschappelijk eiland worden weinig doorbraken gerealiseerd. Maar me in de gratie werken bij mijn internationale collega’s is niet mijn finale doel. Ik doe mijn job niet voor hen, maar vooral om mijn universiteit ten dienste te zijn en finaal de belastingbetaler.

Als ik dan spreek met belastingbetalers van buiten de universiteit, dan lijken hun verwachtingen duidelijk af te wijken van de voornoemde onderzoeksambities. Dan lijken die belastingbetalers te verwachten dat onderzoek gebeurt waar zij op korte of lange termijn zelf wat aan hebben én dat dat onderzoek zo snel mogelijk terugstroomt naar de maatschappij. Maar belangrijker nog: dat de universiteiten zorgen voor excellent onderwijs. Excellent onderwijs voor de dochters en zonen van de belastingbetaler dus.

Evenwicht

Jazeker, de afgelopen decennia hebben we grote stappen voorwaarts gezet inzake excellent hoger onderwijs. Systemen van kwaliteitszorg en onderwijsvernieuwing hebben weliswaar tot planlast geleid, maar ook tot beter onderwijs. De student is steeds meer centraal komen staan in hoe we onderwijs organiseren, via systemen van onderwijsevaluatie en medebeheer door studenten.

Tegelijk vind ik dat het evenwicht zoek is tussen de vele mechanismen die ons als professoren aanzetten tot excellent onderzoek enerzijds en de beperkte incentives voor excellent onderwijs anderzijds. Recente hervormingen, veelal op initiatief van UGent-rector Van de Walle, verleggen de focus van zuiver publicaties tellen naar aandacht voor kwaliteitsvol en risicovol onderzoek en van strikte doelstellingen naar vertrouwen. Toch blijft het voorlopig onderzoeksexcellentie en onderzoekspotentieel wat een academicus vooruit helpt in diens carrière en slechts in heel beperkte mate onderwijsexcellentie en onderwijspotentieel. Wanneer aanstellingen en bevorderingen van professoren grotendeels gebeuren op basis van de onderzoeksoutput en -impact, biedt dit geen grote incentives om te investeren in uitstekende lesvoorbereiding. Alsof bevlogen lesgeven een kwaliteit is die men er gratis bijkrijgt als beloftevol onderzoeker. Daar waar we qua onderzoek de grootste onderscheiding op allerlei manieren nastreven, lijkt voor onderwijs een voldoende wijze vaak te volstaan.

Ook in de allocatiemechanismen die middelen vanuit de Vlaamse overheid verdelen over de universiteiten is onderwijsexcellentie geen duidelijke parameter. U gaat mij immers niet zeggen dat een financieringssysteem dat onderwijsperformantie meet in termen van ingeschreven en geslaagde studenten het ultieme is om tot excellent onderwijs te komen.

Beste lesgevers ter wereld

Dat moet dus anders. We moeten de doelstellingen van universiteiten, faculteiten en professoren meer richting die schijnbaar belangrijkste doelstelling van de belastingbetaler krijgen. Richting excellent onderwijs dus. Alles op alles zetten om de belangrijkste grondstof die we in Vlaanderen hebben, ons potentieel aan menselijk kapitaal, optimaal tot ontwikkeling te laten komen. En waarom, als universiteiten ook niet gaan speuren naar de beste lesgevers te wereld, in plaats van enkel naar de beste onderzoekers?

Ook de Vlaamse formatiegesprekken bieden een momentum. Waarom in het voorziene nieuwe financieringsmodel voor universiteiten niet gaan voor beheersovereenkomsten waarin meer middelen gekleurd worden voor investeringen in onderwijsinnovatie en onderwijsexcellentie? En waarom ook geen indicatoren van onderwijsexcellentie opnemen in dat nieuwe model? Als onderzoeksexcellentie meetbaar is, dan onderwijsexcellentie zeker ook!

Ik denk dat de belastingbetaler dergelijke keuzes zonder meer logisch zou vinden. En dat zijn dochters en zonen er wel bij zouden varen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234