Zaterdag 24/10/2020
Paul De Grauwe.Beeld DM

ColumnPaul De Grauwe

We falen in de strijd tegen het virus. Zijn wij Belgen rotte egoïsten?

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt tweewekelijks.

Zondag bij het ontbijt vraagt mijn vrouw (ze is Chinese): hoe is het mogelijk dat de hoogontwikkelde Europese landen (samen met de VS) het zo bar slecht doen in de strijd tegen het coronavirus? En hoe komt het dat China, nochtans een land met een veel lager economisch ontwikkelingsniveau, zoveel meer succes kent?

We checken de cijfers van de Johns Hopkins University op onze smartphones. België telt nu al meer dan 10.000 coronadoden (bevolking 11 miljoen), China minder dan 5.000 (bevolking 1.300 miljoen). We hebben dus 230 maal meer doden dan China per hoofd van de bevolking. Vergelijkingen met andere Europese landen en de VS gaan in dezelfde richting: de meest ontwikkelde westerse landen falen op een rampzalige manier in de strijd tegen het virus. China is een baken van succes in de strijd tegen de pandemie. Hoe is zoiets mogelijk?

Het wordt een lang ontbijt. We zetten de verschillende mogelijke verklaringen op een rijtje. Er is het verschil tussen democratische en autoritaire systemen. Die laatste kunnen draconische maatregelen gemakkelijker opleggen dan democratieën. Maar we verwerpen die uitleg heel snel. De Chinese buurlanden zoals Zuid-Korea, Japan en Taiwan, die geen autoritaire systemen kennen, doen het ongeveer even goed als China in de strijd tegen het virus. Japan, met een bevolking die tienmaal hoger is dan in België, telt 1.600 coronadoden. Zuid-Korea telt er 433 en Taiwan heeft tot vandaag amper 7 coronadoden, jawel zeven, moeten betreuren. Het zal dus niet aan de democratie liggen, besluiten we.

Maar dan ligt het misschien aan onze politici. Die zijn te dom. Ze aarzelen te lang. Of ze zijn te corrupt en nemen daarom niet de juiste beslissingen. Heel populaire theorieën in de sociale media. Tja. Zijn die Chinese, Japanse, Koreaanse politici zoveel slimmer dan de onze? En zijn ze minder corrupt? We verwerpen die verklaring omdat daar echt geen evidentie voor bestaat.

Dan maar iets anders. Die Aziatische landen zijn beter georganiseerd; ze hebben meer efficiënte overheidsadministraties. Dat heeft hen, bijvoorbeeld, toegelaten om heel performante systemen van contacttracing te gebruiken, cruciaal in de strijd tegen het virus. Onze overheidsadministraties zijn hopeloos inefficiënt en slagen er niet in deze systemen op een doelmatige manier te ontplooien.

Misschien zit hier wel iets in. De overheidsadministraties in de westerse landen hebben op erbarmelijke wijze gefaald. Maar hoe komt het dat westerse administraties falen en de administraties van de Oost-Aziatische landen dat veel minder blijken te doen? Wij hebben toch minstens evenveel middelen om efficiënte administraties op te zetten. En we slagen daar niet in.

De koffie is al koud geworden maar we graven verder. Misschien heeft het iets te maken met verschillende houdingen van Chinezen, Koreanen en Japanners ten aanzien van individuele vrijheid en individuele verantwoordelijkheid. Volgens mijn vrouw is er een veel grotere bereidheid van de Chinezen om regels op te volgen dan in Europese landen en de VS, niet alleen uit schrik gestraft te worden maar vooral omdat het inzicht leeft dat het volgen van die regels in het belang van iedereen is. Daar lijkt iets in te zitten, besluiten we.

We boren door. Het is al dicht bij de middag.

We komen tot het volgende inzicht. De westerse landen zijn sinds een aantal decennia gegrepen door een extreme vorm van individualisme. Dat is een individualisme dat geen of nauwelijks grenzen aanvaardt aan de individuele vrijheid. We zagen het onlangs toen de avondklok werd opgelegd: dat is een onaanvaardbare aantasting van onze individuele vrijheid. Weg ermee. Nochtans, zoals de grote liberaal John Stuart Mill het formuleerde is elke individuele vrijheid beperkt door de individuele vrijheid van de anderen. Ik mag doen wat ik wil als ik door mijn gedrag de anderen niet schaadt.

Het is natuurlijk moeilijk in te schatten welke schade ik aan anderen berokken als ik een bepaalde handeling stel of niet stel. Neem het geval van mondmaskers. Als ik die niet draag, berokken ik schade aan anderen omdat ik het risico voor besmettingen verhoog. Maar hoe groot is dat risico? Hier zou het verschil tussen de Chinees en de Belg kunnen liggen. De Chinees toont een grotere bereidheid om maskers te dragen dan de Belg omdat hij/zij aanvaardt dat het besmettingsrisico groot is en dus dat de individuele vrijheid mag beperkt worden om de veiligheid van de groep te vrijwaren.

In zijn individualistische kijk op het leven, waarbij individuele vrijheid absoluut is, heeft de doorsnee-Belg daar meer moeite mee. Dat individualisme maakt het ook nodig om de wetenschap in vraag te stellen. ‘Die maskers dienen tot niets.’ Een psychologische reactie van verwerping van wetenschappelijke evidentie om het onaangename gevoel te camoufleren dat die Belg eigenlijk een rotte egoïst is.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234