Zondag 26/05/2019

Opinie Rolf Falter

Wat zal de rol van Europa in de toekomst zijn?Het antwoord luidt haast zeker: bescheidener

Voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Raad Donald Tusk en voorzitter van de Eurogroep Jeroen Dijsselbloem. Beeld ANP

Rolf Falter is historicus, auteur en gewezen journalist. Hij leidt vandaag het Bureau België van het Europees Parlement.

Hoe groot is onze plicht om de planeet te redden? Hoe schuldig zijn we door ons koloniaal verleden? Hoe solidair moeten we zijn met Jemen en Syrië in een regio die van stinkend rijke landen bulkt? Er gaat geen dag voorbij in Europa of dit soort discussies steekt de kop op.

Europa anno 1900 was het continent dat de wereld domineerde, Amerika en Oceanië had bevolkt (en de schaarse natives daar grotendeels had uitgemoord), Afrika en grote delen van Azië controleerde, en uitbuitte. Europa was toen nog 30 procent van de wereldbevolking en ruim 50 procent van de wereldeconomie.

Vrijhandel

Vanaf 1914 hebben we die positie zelf om zeep geholpen, en na 1947 namen de Verenigde Staten over. In dat jaar was dat land alleen 50 procent van de wereldeconomie. Washington voelde zich sterk genoeg om overal gul de vrijhandel te propageren (en zo onder meer de EU te creëren), en daar, als het uitkwam, een scheut democratie aan toe te voegen. Mede daardoor schoot Azië, dat tot 1975, op Japan na, straatarm was, vanaf de jaren 80 uit de startblokken, Latijns-Amerika (ook in zijn geheel straatarm tot 1975), en China, volgden vanaf de jaren 90.

Ondertussen hadden wij in Europa, na mei 1968, de solidariteit met de derde wereld afgekondigd, de mensenrechten meer au sérieux genomen dan de Amerikaanse president Jimmy Carter (die ze op de wereldagenda zette) eigenlijk bedoelde, en rondgebazuind dat de planeet eindig is in grondstoffen, dampkring en planten en dieren. De inmiddels opschietende EU werd nog meer dan de VS de kampioen van de vrijhandel.

Het China van Xi

Anno 2019, honderd jaar na het Verdrag van Versailles, is de wereld weer veranderd. De vrijhandel triomfeert nog even op een door internet en goedkope vluchten kleiner geworden aardbol, in afwachting dat Amerika, misschien ook het China van Xi, en zelfs Europa straks verkrampen in protectionisme. Mensenrechten en democratie zijn overal weer in de verdrukking, zelfs in stukjes Europa. De rest van de wereld bewijst enkel lippendienst aan het idee van de eindigheid van de planeet.

Wel is, zoals wijlen Hans Rösling becijferde, de herverdeling op wereldschaal flink opgeschoten. Grote delen van Azië en Latijns-Amerika worden welvaartsstaten, zuidelijk en Oost-Afrika staan, zoals Azië dertig jaar geleden, in de startblokken. Delen van het Nabije Oosten zijn, vooral door olie, artificieel schatrijk, de rest blijft straatarm. Die regio investeert, zoals de Europeanen honderd jaar geleden, voorlopig vooral in geweld.

Uithoek van de Euraziatische landmassa

En dus is het continent Europa vandaag nog 7 procent van de wereldbevolking waard en 12 procent van de wereldeconomie, met beide cijfers in een verder dalende tendens. Wat automatisch de vraag doet rijzen wat de rol van deze bescheiden uithoek van de Euraziatische landmassa in de toekomst zal zijn, inzake handel, financiën, defensie, ontwikkelingssamenwerking, diplomatie en aantrekkingskracht tout court?

Het antwoord luidt haast zeker: bescheidener. Wat meer protectionisme als het ons uitkomt (zoals we nu al bezig zijn tegenover de Chinezen of inzake onze landbouw). Migratie humanitair aanpakken, maar alleen maar als het verzoenbaar is met ons eigenbelang (zoals Canada). Op mensenrechten en democratie wijzen als dat compatibel is met onze investeringen en handel in de wereld (zoals Washington dat decennia lang heel subtiel kon). Qua defensie de verdediging van ons continent verzorgen, maar ons nauwelijks nog moeien met conflicten elders (zoals de Latijns-Amerikanen). Inzake klimaat niet te ver vooruit lopen op de rest, tenzij we daar (onder meer inzake technologische ontwikkeling) aan verdienen. Ontwikkelingssamenwerking verbinden aan handelsvoordelen (zoals de Chinezen). En ook: zien dat we zo snel als mogelijk verlost geraken van onze afhankelijkheid van Arabische en Iraanse olie.

De schier onstuitbare ‘populisten’

Dat is, voor wie het nog niet gemerkt had, een beschaafdere versie van delen van de agenda van de schier onstuitbare ‘populisten’. Elementen ervan ziet men nu al binnensijpelen in het beleid van Emmanuel Macron (protectionisme), de EU (migratieakkoorden met niet zo fijne regimes), Duitsland (niet te veel moeien met conflicten elders), of Groot-Brittannië (wapens verkopen doe je niet met mensenrechten).

In zekere zin is het jammer natuurlijk. Engagement, ook voor andere stukken van de wereld, blijft een nobele vorm van beschaving. En dus waren vele impulsen van het Europa van na mei 68 nobel en genereus. Maar ze gaan, gezien de snel krimpende hefbomen van dit continent op wereldschaal, onherroepelijk voorbij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.