Dinsdag 07/12/2021

OpinieMark Elchardus

Wat werd er weer met de doden gesold om politieke tegenstanders de zwartepiet toe te schuiven

Mark Elchardus. Beeld DM
Mark Elchardus.Beeld DM

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de VUB. Zijn bijdrage verschijnt tweewekelijks, afwisselend met Vincent Stuer.

Babyboomers als ik kwamen tot de jaren van verstand in onbezonnen tijden, toen rampen nog per definitie natuurlijk waren. Niemand trof schuld. De begrenzing van de wereld drong maar langzaam tot ons door. Mijn bewustwording van de kwetsbaarheid van het milieu begon niet met een ramp, maar in een zetel, met een boek, De grenzen aan de groei van de Club van Rome. 1972 was dat. Wat me trof in dat boek was niet zozeer de eindigheid van onze planeet, maar de schaamteloosheid van een rijke, wild consumerende wereld die pleit voor grenzen aan de groei terwijl de overgrote meerderheid van de mensheid snakt naar groei.

Een duidelijker kijk op klimaatopwarming kwam pas een paar boeken later. De beschikbare evidentie laat geen ruimte voor twijfel over het bestaan van die opwarming, haar nare gevolgen, en de dringende noodzaak van doortastende maatregelen.

Andere zekerheden

Daarnaast zijn er drie andere zekerheden. Ten eerste, dat alle landen van de Europese Unie samen een te kleine bijdrage leveren aan de opwarming van het klimaat om via drastische maatregelen een meer dan bescheiden bijdrage te kunnen leveren aan het tegengaan ervan. Gom de Europese Unie uit en de werelduitstoot CO2 daalt met 16 procent. Ten tweede lijkt het erop dat de rest van de wereld niet snel even drastische maatregelen zal nastreven. Dat betekent, ten derde, dat in het beste geval onze kleinkinderen of achterkleinkinderen iets zullen merken van de effecten van de maatregelen. Willen we de huidige en toekomstige generaties dood en miserie besparen, dan moeten we leren leven met de gevolgen van klimaatopwarming, niet alleen met maatregelen om deze tegen te gaan.

Dat is de les van de drama’s die zich voltrokken en voltrekken in de door regen en overstroming geteisterde gebieden. Waarom was onze benadering zo eenzijdig: gefixeerd op wat we moeten doen om de opwarming van het klimaat af te remmen, met onvoldoende aandacht voor maatregelen om ons te beschermen tegen de gevolgen van die opwarming? De Nederlanders, gevormd door “de worsteling met het water” anticipeerden beter op wateroverlast. Zij gaven hun rivieren meer ruimte. Dorpen in Limburg die in 1995 overstroomden, bleven nu droog. Wij anticipeerden onvoldoende.

Collectieve falen

Na dat collectieve falen is solidariteit aan de orde; een grote collectieve inspanning om de overlevenden zo snel mogelijk weer een normaal leven te laten leiden. We zijn hen echter ook een verklaring schuldig: waarom zo weinig aandacht voor de gevolgen van klimaatopwarming, voor het effectief beschermen van de mensen hier en nu en in de nabije toekomst? Waarom ging de aandacht zo eenzijdig naar de strijd tegen opwarming op de zeer lange termijn? Elke generatie legt zich beperkingen op voor de volgende, maar er loopt iets mis als men een paar generaties wil opofferen voor die in een verre, nog onzekere toekomst. De communistische regimes verantwoordden de ontberingen op die manier en losten uiteindelijk hun beloftes niet in.

Klimaatactivisten lijken ziek in hetzelfde bedje. De boven redelijke twijfel verheven noodzaak op te treden tegen klimaatopwarming introduceerde in de politiek weer de vergiftigde notie van het absolute gelijk. Daarom lijken groene mensen, doorgaans zacht van inborst, vaak zo verbeten fanatiek. Geloof in absoluut gelijk leidt tot tunnelvisie. Democratie is echter altijd een kwestie van verschillende en dus relatieve waarden en waarheden. Het is een regime waarin mensen moeten worden overtuigd van de noodzaak, de doeltreffendheid en de rechtvaardigheid van maatregelen, wil men dat ze werken. Wie zich daar niet kan bij neerleggen, is geen democraat.

Kritische vragen

Precies daarom dienen kritische vragen gesteld bij alle beleidsbeslissingen, dus evengoed bij het Europees Fit for 55-pakket. Alles, hoe belangrijk ook, dient op haalbaarheid en betaalbaarheid te worden beoordeeld. De middelen zijn immer beperkt en afwegingen dus altijd noodzakelijk: hoeveel inspanning voor bescherming tegen de gevolgen van klimaatopwarming, hoeveel voor het bestrijden van klimaatopwarming? Is het redelijk kerncentrales die geen CO2 uitstoten te vervangen door geld opslorpende en CO2-uitstotende gascentrales? Er zijn geen beleidsdoelen die ons ontslaan van wikken en wegen, twijfel en debat.

Daarom ook mag best weer wat meer respect komen voor verschillende standpunten: mensen met andere opvattingen hoef je niet per se doden in de schoenen te schuiven. Wat werd er de afgelopen weken in onze media toch weer met de doden gesold om politieke tegenstanders de zwartepiet van de overstromingen toe te schuiven. Schabouwelijk, dat lijkenpikken. Laten we ons liever inspannen om doden en miserie te vermijden, hier, nu en in de komende generaties, ook, maar niet alleen binnen honderd jaar.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234