Zondag 17/11/2019
Beeld rv

Column

Wat twee ‘nutteloze’ bomen ons kunnen leren

Julie Cafmeyer is columniste.

De aarde is uitgeput. Ook bij ons. De Kalmthoutse Heide kleurt minder paars, de zeespiegel stijgt en de boeren lijden onder de droogte, lees ik in de boeiende reeks van journaliste Barbara Debusschere ‘Komt het weer goed?’

In de reeks worden mensen aan het woord gelaten die het beste met de natuur voorhebben en alles op alles zetten om de schade te beperken. Maar hun getuigenissen klinken als noodkreten. Zij die nu de meest directe gevolgen van de klimaatopwarming dragen, kunnen het niet alleen oplossen.

De vraag die ik me stel: hoe kan de aarde zich herstellen in een samenleving waar alles koste wat het kost moet opbrengen?

In het boek How to Do Nothing neemt schrijver Jenny Odell het begrip ‘productiviteit’ onder de loep. Productiviteit wordt vaak als iets goeds gezien: we hebben weer een target gehaald, er zijn weer winsten geboekt, we hebben weer iets op poten gezet. Maar wat dan? In de woorden van Odell: productivity that produces what?

Wat betekent productiviteit als we tegelijk weigeren rekening te houden met de draagkracht van de aarde? We vergeten er voor het gemak bij dat onze blinde hang naar winst, vooruitgang en groei ten koste gaat van anderen, al dan niet aan de andere kant van de wereldbol, die worden uitgebuit om een hoge levensstandaard in stand te houden. We noemen dat welvaart.

Terug naar Odell en How to Do Nothing. Of hoe heel veel kan gebeuren als we niets doen. Odell schrijft over een boom van meer dan 500 jaar oud in Oakland met de bijnamen ‘the Grandfather’ en ‘the Old Survivor’. Deze redwood van bijna 30 meter groeit op een steile, rotsachtige helling en is daardoor moeilijk bereikbaar. Hij werd door houthakkers nutteloos bevonden omdat ze er niet bij konden met hun bijlen. De boom overleefde dankzij zijn onbereikbaarheid. Het doet Odell denken aan De nutteloze boom, een verhaal van de Chinese filosoof Zhuang Zi over een oude eik die niet werd omgehakt omdat hij te knoestig was.

De redwood in Oakland werd een oriëntatiepunt voor boten in de San Francisco Bay. De eik van Zhuang Zi groeide uit tot beschutting voor duizenden paarden.

Deze ‘nutteloze’ bomen vertellen wat er kan gebeuren als je iets laat voor wat het is. We geloven dat de natuur pas nut heeft als we haar overmeesteren, als we haar knechten en als we eraan verdienen. Dat knechten en overmeesteren doen we trouwens ook onze lichamen aan. We putten onszelf uit omdat we onszelf wijsmaken dat ook wij constant ‘nuttig’ moeten zijn. Het antwoord van de aarde, van onze lichamen: het is op, wij zijn op.

Als we iets of onszelf laten zijn, kunnen we verrast worden door tot wat het leidt. Is dit vertrouwen nog te herstellen? Dit vertrouwen: leven biedt meer leven, zowel in onszelf als voor de ander.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234