Vrijdag 01/07/2022

MeningenIdesbald Goddeeris

Wat moeten we doen? Praten met Poetin natuurlijk

Vladimir Poetin legt een krans neer op de 78ste verjaardag van het einde van de belegering van Leningrad. Beeld via REUTERS
Vladimir Poetin legt een krans neer op de 78ste verjaardag van het einde van de belegering van Leningrad.Beeld via REUTERS

Idesbald Goddeeris is slavist en hoogleraar imperiale geschiedenis aan de KU Leuven.

Idesbald Goddeeris

Hebben we uit de geschiedenis geleerd? Acht jaar geleden, in 2014, vond de Euromaidan plaats: de revolutie in Oekraïne tegen de pro-Russische president Janoekovytsj. Europese leiders gingen in Kiev mensenmassa’s een hart onder de riem steken. Nog geen week later viel Moskou de Krim binnen. In de maand daarop staken separatistische groepen – met steun van Rusland – het Donetsbekken in brand. Poetin laat niet met zich sollen.

De crisis lijkt zich te herhalen. Opnieuw irriteren we Rusland. En opnieuw houden we Oekraïne de deur open tot onze instellingen. In 2014 ging het om een associatieverdrag van de EU; in 2022 om een mogelijke toetreding tot de NAVO. Onze politici lijken zich daar geen vragen bij te stellen. Maar kunnen we zo’n uitbreiding wel aan? En willen we die?

Oekraïne is geen toonbeeld van stabiliteit. De Oranjerevolutie van 2004-2005 bracht Viktor Joesjtsjenko aan de macht, maar in 2010 haalde die nog amper 5 procent van de stemmen. De Euromaidan leidde tot de verkiezing van chocolademagnaat Petro Porosjenko, maar ook die stelde teleur. Zijn opvolger Volodymir Zelensky lijkt hetzelfde lot beschoren. Willen we voor dit land de toorn van Rusland op de hals halen? Zo ja, zijn we dan bereid om daar zoveel in te investeren dat succes gegarandeerd is?

Nieuw avontuur

We kunnen ons ook afvragen of we überhaupt klaar zijn voor een nieuw avontuur in Oost-Europa. Polen en Hongarije blijken de voorbije jaren veel minder enthousiast over Europa dan we ons lang hebben voorgehouden. Het lijkt ons te ontgaan dat de huidige escalatie rond Oekraïne in de kaart speelt van de Poolse nationalisten. Hun discours van angst voor Rusland raakt ook in het Westen opnieuw dominant. De integratie van Oekraïne zou het zwaartepunt van Europa naar het oosten verplaatsen en de positie van Polen versterken. Maar op termijn kan het ook tot nieuwe conflicten leiden: Polen en Oekraïne zijn erfvijanden en hebben pas recent de strijdbijl begraven omwille van hun nog grotere vijand in het oosten.

We moeten ook stilstaan bij de verschillende uitkomsten van een oorlog in Oekraïne. Wellicht zal Rusland gestraft worden met sancties. Maar wat denken we daarmee te bereiken? Poetin op de knieën krijgen? De oppositie in zijn land versterken? Een nieuw regime tot stand brengen in Moskou? Zulke scenario’s lijken wishful thinking. In het verleden hebben sancties vooral een omgekeerd effect gehad en hebben ze het Russisch patriottisme – en de steun voor Poetin – verder aangewakkerd.

Geen doetjes

Wat moeten we dan doen? Praten natuurlijk. Akkoord, de Russen zijn geen doetjes, maar de Amerikanen en Europeanen zijn dat evenmin. De huidige diabolisering van Poetin doet denken aan oude strategieën waarin het Westen zichzelf als modern en democratisch afzette tegenover het archaïsche en autocratische Rusland om het eigen expansionisme en interventionisme te vergoelijken.

We moeten ook praten onder elkaar over de vraag wat we willen. In de jaren negentig hebben we lang gediscussieerd over het toenmalige dilemma van de Europese Unie: verdieping of verbreding. Het contrast met de stilte van vandaag is groot. Nochtans staat er nu veel meer op het spel: de relatie met Rusland. Uiteraard hoeven we niet al Poetins eisen in te willigen en kunnen we de huidige NAVO-grens niet terugtrekken. Maar is het Russische standpunt niet zo geformuleerd dat het een compromis (bv. een neutrale bufferzone) mogelijk maakt zonder dat beide partijen gezichtsverlies lijden?

Als we geen uitkomst vinden, zullen we sowieso verzwakken. De status quo – het engagement dat Oekraïne bij de NAVO komt – kan leiden tot oorlog en een nieuwe uitbreiding van het Russische grondgebied. En wat nadien? Ooit zullen we opnieuw aan tafel moeten zitten. Gaan we dan nog kunnen afdwingen dat Moskou zijn annexaties opgeeft? Zelfs opvolgers van Poetin zullen daar niet meteen bereid toe zijn. Voorgangers als Boris Jeltsin en Michail Gorbatsjov, die meer openstonden voor het Westen, worden door veel Russen als zwakke leiders gezien.

Praten maakt Brussel ook sterker in Oost-Europa. Het drijft een wig in de as tussen de pro-Russische Orbán en de anti-Russische Kaczyński en zal Polen er opnieuw aan herinneren waarom het het Westen nodig heeft. In Berlijn beseffen ze dat. Hopelijk zien ze dat nu ook in Parijs. Een diplomatiek succes zou Macron niet ongenegen komen aan de vooravond van de Franse presidentsverkiezingen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234