Donderdag 21/11/2019

Opinie

Wat in mei 1968 in het debat ontbrak: de vraag 'wat is echte vrijheid'?

Wouter Beke. Beeld BELGA

Wouter Beke is voorzitter van de CD&V.

"Nostalgie is de zucht naar de goede oude tijd, waarin niets te lachen viel", zo zei de Franse zanger Charles Aznavour. Als je vandaag aan voormalige soixante-huitards vraagt hoe ze terugkijken op mei ’68 zijn de meningen verdeeld. De ene is teleurgesteld in het resultaat, maar nog steeds overtuigd van de strijd. De andere heeft de barricades verruild voor een vrijstaande woning met dubbele garagepoort. Een zeldzame derde leeft nog steeds volgens zijn idealen van weleer. En zijn kinderen zingen Paul Van Vliet achterna "papa is blijven hangen in the sixties".

Even verdeeld is vandaag het politieke debat over die periode. Was mei ’68 het begin van alles wat daarna fout liep, van individualisme tot doorgedreven consumentisme en het afbrokkelen van onze gemeenschapszin? Of was het juist een noodzakelijke emancipatiestrijd, het begin van het ecologische bewustzijn, de bevrijding van de vrouw en het einde van de autoritaire moraliteit?

Het is een discussie van actie en reactie die eigenlijk niet meer relevant is. Waar ik vandaag de relevantie zie, is in de vraag wat ‘echte’ vrijheid is. Want als er één herinnering is die overblijft, is het wel de luide roep om vrijheid. Vrije liefde, vrijheid van meningsuiting, de bevrijding van de vrouw, en het zich losrukken van de heersende moraal.

De conservatief Edmund Burke waarschuwde dat vrijheid ‘zonder wijsheid of deugd’ de grootste van alle mogelijke kwaden is. John Stuart Mill promootte dan weer de individuele vrijheid, zolang die de ander maar niet tot last is. Spreken we van vrijheid als we onze goesting kunnen doen zonder rekening te houden met elkaar? Of houdt vrijheid automatisch ook een verbondenheid met anderen in? Zijn we pas echt vrij als we teruggeworpen zijn op onszelf of worden we maar echt vrij in relatie tot de ander zoals Emmanuel Levinas ons aangaf? Is het doen en laten wat je maar wil of is het een vrijheid in verantwoordelijkheid?

Als personalist geloof ik in het tweede. Ook al ben je vrij in je beslissingen, je kan de ander niet wegknippen uit de gevolgen. Bovendien is de vraag maar hoe ‘vrij’ we beslissingen nemen. Bepaalt onze opvoeding, de sociale context waarin we opgroeien en waarin we leven, niet in welke mate we ons vrij voelen? De vrijheid van een gezonde persoon is een andere vrijheid dan van iemand die ziek is. De vrijheid van iemand met veel geld is een andere vrijheid dan iemand die amper of niet rondkomt. Roken in de auto, dat kan je vrij doen. Maar wanneer er anderen in de auto zitten, dragen die wel mee de gevolgen. Daarin ligt het verschil tussen ‘positieve’ en ‘negatieve’ vrijheid.

We zijn unieke personen en moeten de vrijheid hebben onze mening te uiten, een eigen religie te beleven of niet te beleven en eigen keuzes in het leven te maken. Maar tegelijk zijn we ook verbonden met anderen en dragen we een verantwoordelijkheid tegenover elkaar. In tijden van toenemend individualisme is dat een grote bezorgdheid. Als jongeren die zich vervelen de publieke ruimte bezetten en daardoor diezelfde publieke ruimte van anderen afnemen, dan heeft dat niets meer met vrijheid te maken. Mensen kunnen niet op hun ‘vrijheid’ beroep doen om dronken achter het stuur te kruipen of afval op straat achter te laten. Dat brengt niet alleen de vrijheid van de ander in gevaar maar ook de verbondenheid met anderen en gaat in tegen de verantwoordelijkheidszin die samen met die vrijheid gepaard moet gaan.

Dat is wat in mei '68 in het debat ontbrak, namelijk de vraag: wat is echte vrijheid? En dat is wat ook vandaag over de ‘erfenis’ van mei '68 ontbreekt.

Van een pensioen genieten, naar school gaan, zorgeloos kind zijn: dat kunnen we alleen maar dankzij de ander. Je kan dat allemaal weggooien, maar wat er overblijft is geen romantisch vrijheidsideaal. Alleen een leegte waarin je ook een stuk van jezelf verliest. Of om het met de woorden van Joan Baez, zelf vooraanstaand lid van de protestgeneratie te zeggen: dan wordt vrijheid niet meer dan just another word for nothing left to lose.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234