Vrijdag 13/12/2019

Opinie Alicja Gescinska

Wat het onderwijs en de samenleving nodig hebben: meer tijd voor taal

Alicja Gescinska Beeld rv

Alicja Gescinska is filosofe, schrijfster en kandidaat Open VLD voor de Europese verkiezingen. Yves T’Sjoen is hoogleraar Nederlandse letterkunde (UGent).

De voorbije dagen is het debat over ons onderwijs in alle hevigheid losgebarsten. Broodnodig, want onheilswolken stapelen zich al langer op boven ons onderwijs. Het PISA-rapport van de OESO toont al jaren aan dat het met de taalvaardigheid van leerlingen droevig is gesteld. Uit ander onderzoek blijkt dat Vlaamse scholieren matig scoren voor STEM-vakken. Eerder deze week stelde de onderzoeksgroep van professor Jan Van Damme (KU Leuven) nog het zorgwekkende resultaat van verspreid internationaal onderzoek voor. En dan kwam gisteren ook nog het nieuws binnen dat uit peilingsproeven een duidelijke achteruitgang in de lees- en luistervaardigheden van leerlingen van het zesde leerjaar blijkt. De noodklok klinkt luider dan voorheen.

Vrij is te vrijblijvend

In de storm van verontwaardiging is meermaals verwezen naar de beslissing van de onderwijskoepels om één uur per week minder Nederlands aan te bieden. Dat is een betreurenswaardige keuze. Hilde Crevits (CD&V), minister van onderwijs, verdedigt zich door te verwijzen naar het kleuter- en basisonderwijs, activerend leren en bijvoorbeeld de educatieve masteropleiding die vanaf volgend academiejaar aan onze universiteiten wordt gestart. Maar dat zal niet volstaan. Taal is de motor van onze gedachten. Wie op taalontwikkeling beknibbelt, beknibbelt op ons denkvermogen, en zo op onze toekomst.

De voorbije jaren is minder ingezet op vakken die met kritisch denken, spreken en lezen te maken hebben. Zowel met de leesmotivatie als met de tijd die in lezen gestoken wordt op school, is het slecht gesteld. Voor tienjarigen is maar 9% van de totale onderwijstijd aan lezen gewijd, vroeger was dat 15%. Geen enkel West-Europees land doet nu slechter. Het probleem is dus structureel. Dat kan niet zomaar opgevangen worden door bijvoorbeeld kinderen in het eerste leerjaar een leesboekje mee naar huis te geven. Lezen in de vrije tijd, dat is te vrijblijvend. Op school zelf moet er meer aandacht naar lezen gaan.

Meerdere talen

Ook meertaligheid dient meer gestimuleerd te worden. Taal is het cement van elk maatschappelijk bestel, en in een multiculturele samenleving is het samenklinken van talen een realiteit en een zegen. Met elkaar praten en naar de ander luisteren; dat moet jongeren op school aangeleerd worden. Waar anders? We bewegen ons in taal. Taal is de voedingsbron van ieder gesprek, van interpersoonlijk begrip door middel van het gesproken en geschreven woord. In onze gepolariseerde tijden is er te weinig van dat begrip. Wie talen onheus bejegent, geeft voedsel aan ongenuanceerd denken en spreken, aan populisme, aan zij die verdeeldheid in de samenleving zaaien, daar waar verbondenheid nodig is. We moeten argumentatieleer en spreek- en schrijfvaardigheid erkennen als bouwstenen van een democratische samenleving. 

Uiteraard hebben technische vakken, de bètawetenschappen, hun plaats in het curriculum. En natuurlijk moeten we begrip opbrengen voor het feit dat het niet evident is om alles ingepast te krijgen. Maar wanneer onze taal- en leesvaardigheid er al op achteruitgaan, is het wel erg ongelukkig om nog eens extra te besparen op taal. Méér taal op school is het devies, méér literatuuronderwijs. Omdat literaire vaardigheden ons beter en anders laten kijken naar vandaag en morgen.

Onze dringende oproep is op school en aan de universiteit méér in te zetten op de herwaardering van taal- en literatuuronderricht. In de Europese Unie worden vele talen gesproken. Het is stuitend dat aan onze universiteiten taalstudies worden geschrapt. Wie zich openstelt voor een taal, ziet een hele wereld voor zich open gaan. De sociale cohesie en verbondenheid tussen culturen en landen worden met talenkennis groter. Talen die in Europa worden gesproken, worden zelfs niet (meer) gestudeerd. In hoeverre kan je van een unie spreken indien je elkaar tussen Stockholm en Athene nauwelijks verstaat, tenzij in krakkemikkig Engels. Scholen en universiteiten kunnen een voortrekkersrol spelen en in hun opleidingen investeren in meertaligheid. Indien de Europese Unie ons genegen is, weten de onderwijskoepels en de toekomstige minister van onderwijs wat hen te doen staat.

Boodschap van algemeen nut

Het zou te eenzijdig zijn om enkel naar het onderwijs te kijken. En aan een beschadigingspolitiek van beschuldigende vingertjes heeft niemand wat. De terugval in taal, lees- en spreekvaardigheid is ongetwijfeld ook te wijten aan de algehele ontlezing. Boeken waren vroeger een veel belangrijker tijdverdrijf, bron van ontspanning en reflectie. Nu zijn er legio alternatieven. Kinderen groeien op in een wereld vol kleine en grotere schermen die hen weglokken van de wereld van boeken. ‘Lees méér!’ Het mag als boodschap van algemeen nut de wereld in gestuurd worden.

Yves T'sjoen Beeld UGent, foto Hilde Christiaens
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234