Vrijdag 24/09/2021

OpinieOleg Kasjin

Wat de spiegel antwoordt, als Poetin vraagt wie de echte leider van Rusland is

Amnesty International voert actie voor de onmiddellijke vrijlating van Navalny, hier in het Amsterdamse Vondelpark. Beeld Joris van Gennip
Amnesty International voert actie voor de onmiddellijke vrijlating van Navalny, hier in het Amsterdamse Vondelpark.Beeld Joris van Gennip

Oleg Kasjin (@KSHN) is een Russische journalist in Londen en de auteur van Fardwor, Russia! A Fantastical Tale of Life Under Putin.

In 2003, na vier jaar presidentschap van Vladimir Poetin, maakte ik in de kantoren van de centrumlinkse partij Yabloko kennis met Aleksej Navalny, die toen 27 was. We werden snel vrienden. We behoorden tot dezelfde generatie en cultuur, hadden dezelfde opvattingen over goed en kwaad, spraken dezelfde taal. We verschilden soms van mening, maar ik voelde me aan hem verwant.

Niemand had in die tijd kunnen voorspellen dat Navalny de onbetwiste leider van de oppositie zou worden, zo gevaarlijk voor het Kremlin dat Poetin hem zou laten vergiftigen.

Een oppositiebeweging begon in die tijd langzaam vorm te krijgen. Op bijeenkomsten van tegenstanders van het regime, die meestal alleen hun afkeer van Poetin met elkaar gemeen hadden, zag ik Aleksej Navalny vaak. Hij begreep dat het echte politieke leven zich daar afspeelde, niet in zijn eigen partij. Hij werd snel een van de leiders van de beweging.

Vier jaar later, in 2007, werd hij uit Yabloko gezet nadat hij aan een nationalistische demonstratie had deelgenomen, uit solidariteit met de door het Kremlin onderdrukte nationalisten. Hij vond het geen groot verlies. Hij had al naam gemaakt als auteur van een populaire blog: terwijl anderen tekeer gingen tegen Poetin en voor de vrijheid van vergadering betoogden, bracht Navalny misbruiken in staatsbedrijven aan het licht en beschuldigde hij de overheid van diefstal. Zijn kritiek op de corruptie maakte meer indruk dan de slogans voor democratie.

Keerpunt

Maar het keerpunt, voor het land en voor Navalny, kwam in 2011, toen Poetin besliste om opnieuw president te worden en zijn partij, Verenigd Rusland, in de verkiezingen een compleet onwaarschijnlijke meerderheid won. Er kwamen massaprotesten en de kopstukken van de oppositie, die meetings met een paar honderd mensen gewoon waren, kregen opeens een publiek van tienduizenden burgers.

Het is verleidelijk om te zeggen dat er een strijd om het leiderschap kwam die Navalny won, maar dat is niet waar. Er waren veel andere leiders: de liberaal Boris Nemtsov, de communist Sergei Udaltsov, de nationalist Alexander Potkin, de voormalige premier Mikhail Kasyanov, de schaakkampioen Garry Kasparov. Maar moord, intimidatie en chantage deden hen een na een van het toneel verdwijnen.

Alleen Navalny bleef over, zodat sommige mensen begonnen te denken dat hij voor het Kremlin werkte. Die vermoedens werden definitief tegengesproken toen Navalny in augustus van vorig jaar vergiftigd werd, waarschijnlijk met novitsjok. Toen was het duidelijk dat het Kremlin Navalny gewoon tot het dessert had gespaard.

Navalny houdt vol dat de gifmengers hem op bevel van Poetin wilden doden. Maar misschien was het alleen maar de bedoeling hem bang te maken. Dat zou niet onlogisch zijn, want veel van Poetins vroegere tegenstanders hebben onder dwang of uit angst Rusland voorgoed verlaten.

Toen Poetin na de vergiftiging toeliet dat Navalny voor behandeling naar Duitsland werd overgebracht, moet hij gedacht hebben dat de man niet zou terugkomen. Dat was een misrekening. Navalny keerde wél terug, werd bij zijn aankomst gearresteerd en enkele weken later tot meer dan twee jaar strafkamp veroordeeld.

Alexej Navalny. 'Zolang hij achter de tralies zit, loopt zijn leven gevaar.'
 Beeld REUTERS
Alexej Navalny. 'Zolang hij achter de tralies zit, loopt zijn leven gevaar.'Beeld REUTERS

In heel deze geschiedenis – zelfs toen hij in de gevangenis ernstig ziek werd en geen medische hulp kreeg wat hem bijna fataal werd – heeft Navalny zich een dappere, trotse man getoond die blijft vechten tegen een onmenselijk systeem. Zijn toestand lijkt nu stabiel, maar zolang hij achter de tralies zit, loopt zijn leven gevaar.

Maandag werden de activiteiten van de Stichting tegen Corruptie, Navalny’s politieke organisatie, verboden. Het ziet er niet goed uit voor de oppositiebeweging, maar Poetin is niet uit de problemen. De golf van protesten die het land vorige woensdag overspoelde, na de grote demonstraties van januari, bewijzen Navalny’s populariteit en, misschien belangrijker, de diepe ontevredenheid van de gewone Russen over hun president. Poetin wou Navalny onschadelijk maken, maar wordt nu geconfronteerd met een leider die zijn gelijke is.

Nu hij al zijn echte en denkbeeldige tegenstanders heeft opgeruimd, blijft Poetin alleen achter. Zoals de koningin in een Russisch sprookje die haar toverspiegel elke dag vraagt wie de mooiste van het land is, verlangt hij wanhopig naar de oppermacht. Maar als hij de spiegel vraagt wie de echte leider van Rusland is, luidt het antwoord: Aleksej Navalny.

© 2021 The New York Times Company

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234