Zondag 29/03/2020

Opinie

Wat als Poetin en Erdogan niet door de knieën gaan voor de Amerikaanse druk?

Hubert Smeets.Beeld rv

Hubert Smeets is  medeoprichter  van denktank Raamoprusland.nl en voormalig Moskou-correspondent van NRC Handelsblad. Hij schreef deze bijdrage op uitnodiging van De Morgen.

De oefenstof uit het leerboek Macro-economie in Rusland klopt niet meer. Jarenlang spoorden olieprijs en roebelkoers, bijna naadloos. Werd energie duurder, dan werd de munt dat ook. Logisch. De Russische overheid draait voor 50 procent op zogeheten ‘petrodollars’. Maar nu is die formule verbroken. Een jaar geleden stond een vat olie op circa 65 dollar en de dollar op 55 roebel. Donderdag bracht een vat olie 70 dollar op en kostte een dollar desondanks maar liefst 68 roebel.

De aanleiding dat het lesmateriaal niet meer klopt, is het beleid van het Amerikaanse Congres, waar dinsdag een reeks draconische sancties tegen de Russische financiële en industriële wereld ter tafel is gekomen. Als die wet worden, dan worden Russische staatsbanken in de VS aan banden gelegd en mogen Amerikaanse bedrijven omgekeerd niet meer vrijelijk hightech-producten leveren of meer dan 250 miljoen dollar investeren in de Siberische energiesector.

Economische oorlogsverklaring

Deze sancties worden in Moskou opgevat als een “economische oorlogsverklaring”. Iedereen moet pal staan, is er het parool. Of die mobilisatie lukt? Ondernemers laten zich meer leiden door hun portemonnee dan door patriottisme. Als het inderdaad uitdraait op een “economische oorlog” met Amerika – of het Westen, althans als ook Europese bedrijven eieren voor geld kiezen en hun oren laten hangen naar de VS – dan lopen hun investeringen in Rusland gevaar. Vandaar dat er weer een stevige kapitaalvlucht op gang is gekomen. De eerste zes maanden van dit jaar heeft al 21,5 miljard dollar vanuit Rusland de wijk genomen. Dat is twee keer meer dan in het eerste halfjaar van 2017.

De oorzaak van de onrust rond de roebel ligt echter niet alleen in de VS, maar ook in Rusland zelf. Toen voormalig FSB-chef Poetin in 2000 president werd, beloofde hij zijn kiezers diepgaande hervormingen. Rusland moest niet alleen als militaire mogendheid weer aan de top, het moest ook een economische wereldmacht worden. Dat kon alleen als het zou investeren in zijn hoogopgeleide mensen boven de grond en eindelijk zou afkicken van zijn verslaving aan die massa delfstoffen ondergronds. Er is de afgelopen decennia weinig van terechtgekomen. Rusland lijdt nog steeds aan de ‘Hollandse ziekte’, zoals potverteren op aardgasbaten ook daar heet.

Dit is geen kwestie van pech, maar van politiek. Het zat ingebakken dat Poetin zijn verkiezingsbelofte uit 2000 zou schenden. Het systeem, dat hij heeft gebouwd, is in essentie autoritair en etatistisch. Het economische beleid is afgestemd op een kleine groep (staats)concerns, die de grondstoffen- en wapenindustrie exploiteren. Zijn repressieve politiek leidt er toe dat het particuliere initiatief bang is voor willekeur en dus huiverig voor duurzame investeringen. Voor iedereen die het zich kan veroorloven, zijn de dollar en de euro nog steeds lucratievere vluchtheuvels dan de eigen roebel.

Despotische macht

Ziehier de gelijkenis tussen Turkije en Rusland. Turkije heeft ook geen robuuste economische infrastructuur. Weliswaar kon president Erdogan niet zo op de pof van grondstoffen leven als Poetin, ook hij verwaarloosde de monetaire basis van zijn nu despotische macht. Zoals de roebel door hoge rentestanden en veelvuldige koersschommelingen een dure en riskante munt is, zo is de lira dat ook. Turkije is bovendien afhankelijker van de dollar dan Rusland. Poetin heeft op dit moment minder deviezenreserves in Amerikaans schatkistpapier laten beleggen dan een jaar geleden en dus wat speelruimte in euro’s. Erdogan moet zijn toevlucht nemen tot een boycot van de iPhone. Geen uiting van Ottomaanse kracht.

Het is deze structurele zwakte die de VS nu genadeloos uitbuiten. Witte Huis en Congres hebben het bewust gemunt op twee weerspannige landen, die beide groot genoeg zijn om voor de wereld een angstaanjagende voorbeeld te vervullen maar te klein om zich hier en nu succesvol te verweren.

Waar Trump en de zijnen desondanks niet bij stil lijken te staan, is de mogelijkheid dat Poetin en Erdogan niet door de knieën gaan en er zelfs in slagen met een lange adem te mobiliseren tegen het kwaad uit de VS. Mocht dat het geval zijn, dan zullen de sancties van Washington in Moskou en Ankara worden vervloekt, zoals Versailles bijna een eeuw geleden. Met alle gevolgen van dien.

Maar dat zal de Amerikaanse president worst wezen. Want net als Poetin en Erdogan denkt Trump niet in samenwerking maar in zero sum games.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234