Maandag 20/01/2020
Paul De Grauwe. Beeld Bas Bogaerts

Column

Wat als het brexitplan van May vandaag wordt weggestemd?

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt wekelijks.

Het zal weinigen ontgaan zijn dat deze week cruciaal wordt in het brexitdrama. Vandaag zou de stemming in het Britse Lagerhuis moeten plaatsvinden over het brexitplan dat Theresa May heeft onderhandeld met de Europese Unie. Het ziet er niet goed uit met dit plan. De kans is groot (maar ook niet 100 procent) dat het verworpen wordt door het Lagerhuis. Wat dan?

Hier zijn de mogelijke scenario’s.

Groot-Brittannië stevent af op een harde brexit. Dit wil zeggen dat er geen akkoord is met de EU op 29 maart, het moment van de scheiding. In dat geval wordt Groot-Brittannië een “derde land” vanuit het standpunt van de EU. Dat land is dan niet meer in de eenheidsmarkt noch in de douane-unie. Tarieven op de wederzijdse invoer moeten worden geheven en controles moeten worden uitgevoerd op de stroom van goederen om na te gaan of die beantwoorden aan de vele bestaande voorschriften. De douane-infrastructuur is er nog niet om dat mogelijk te maken met het gevolg dat er grote vertragingen en lange wachtrijen van trucks bij de grensovergangen ontstaan. Het zou ook kunnen dat de Eurostar in Frankrijk niet meer wordt toegelaten. Een nachtmerrie voor velen.

De harde brexiteers doen er alles aan om dit scenario te realiseren. Al wat ze moeten doen is de boel te vertragen in de hoop dat er op 29 maart geen akkoord is. En dan wordt hun droom werkelijkheid.

Tweede referendum

Er bestaat waarschijnlijk een meerderheid in het Lagerhuis om dit scenario te dwarsbomen. Zo werd verleden week een amendement goedgekeurd door een coalitie van Conservatieve en Labour-parlementsleden die Theresa May dwingt om binnen de drie dagen na de (waarschijnlijk negatieve) stemming van vandaag een plan B voor te leggen die een harde brexit vermijdt. Maar daarover zal dan opnieuw gestemd moeten worden en het is onduidelijk of er voor zo een plan B wel een meerderheid zal zijn. De zwakke positie van de remainers is dat er weliswaar een meerderheid is tegen een harde brexit, maar niet noodzakelijk een meerderheid voor een alternatief. Dat speelt in de kaart van de harde brexiteers.

Een mogelijk alternatief waarrond de
remainers zich zouden kunnen scharen is een tweede referendum. Het is echter onduidelijk of hierover een meerderheid kan worden gevonden, vooral omdat Corbyn zich tegen dit alternatief blijft verzetten. Die man, die waarschijnlijk de zwakste Labour-leider is uit de naoorlogse periode, wordt op die manier de sterkste feitelijke bondgenoot van de uiterst rechtse brexiteers. Het zou niet de eerste keer zijn in de geschiedenis dat linkse politieke leiders extreemrechtse politici een handje toesteken om hun doel te bereiken.

Andere scenario’s mogen ook niet uitgesloten worden. Zo kan de onmogelijkheid om een meerderheid te creëren over een alternatief plan, de Britse parlementsleden ertoe brengen voor een uitstel van de uittreding te stemmen. Hiervoor zal echter een toelating nodig zijn van de Europese Unie. De uittreding kan misschien enkele maanden worden uitgesteld maar niet veel langer omdat dat zou impliceren dat Groot-Brittannië zou deelnemen aan de Europese verkiezingen. Niemand zit daarop te wachten.

Het is ook mogelijk dat Theresa May aftreedt en dat er nieuwe verkiezingen komen. Corbyn belooft dat hij een betere deal met de EU kan onderhandelen. Die belofte heeft echter geen enkele geloofwaardigheid. Het is ook verre van duidelijk dat Labour de verkiezingen zou winnen.

Speaker of the House

Onzekerheid troef dus. Die onzekerheid wordt nog versterkt door het feit dat de volgorde van de stemmingen in het parlement een doorslaggevende invloed kan uitoefenen op de uitkomst. Dat is een bekend probleem in elke democratie gebaseerd op de meerderheidsregel, en dus ook in Groot-Brittannië. Tot vorige week was het de Britse regering die controle had over de agenda (de volgorde van de stemmingen). Een groep backbenchers uit de Conservatieve en Labour-partijen zijn er met de hulp van de speaker of the House in geslaagd zelf de agenda te bepalen. Onvoorspelbaarheid wordt het kernwoord.

Wat de uitkomst ook moge zijn, de Britse democratische instellingen zullen er gehavend uit komen. Elke beslissing zal worden aangevochten en tot verdere polarisering leiden. De verliezers zullen de legitimiteit van hun tegenstrevers aanvechten en zo een gif verspreiden dat democratische instellingen verder ondermijnt. De brexit heeft nu al tot gevolg dat Groot-Brittannië, het land dat ooit het democratisch voorbeeld was voor vele naties in de wereld, dit rolmodel heeft verloren. Dat zal waarschijnlijk de grootste schade zijn die dat land zichzelf heeft aangedaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234