Zondag 17/11/2019

Opinie

Was het Spaanse gerecht vooringenomen, dan waren straffen tegen Catalaanse leiders nog hoger

Bert Cornillie. Beeld Wouter Van Vooren

Bert Cornillie is professor Spaanse Taalkunde aan de KU Leuven en Leuvens gemeenteraadslid voor sp.a

De Spaanse rechtsstaat werkt. Morgen donderdag schrijft Spanje geschiedenis. Op verzoek van de Spaanse regering verplaatst men dan het graf van voormalig dictator Francisco Franco van de Valle de los Caídos naar een seculier kerkhof in Madrid. Niets kon deze beslissing verhinderen. De familie Franco verloor alle rechtszaken tegen deze regeringsbeslissing, ook bij het Grondwettelijk Hof en het Hooggerechtshof. De rechterlijke macht is duidelijk geen eenzijdige hoeder van de dictatuur, zoals pro-Catalaanse middens suggereren. In een Spanje dat met haar geschiedenis blijft worstelen, is een rigoureuze verdediging van de grondwet van 1978 een houvast. Laten we niet vergeten dat die geschreven werd met de bloedige burgeroorlog, de moorddadige Franco-dictatuur en mogelijke staatsgrepen in het achterhoofd.

Is het proces van de nationalistische leiders eerlijk verlopen en zijn hun straffen proportioneel? De straffen van tussen de 9 en de 13 jaar zijn zwaar en stuiten velen terecht tegen de borst, maar het blijft een toepassing van de wet. In Spanje kan er heel wat, maar net zoals in België kan je er geen referendum organiseren zonder politiek akkoord op het hoogste niveau en kan je niet zonder gevolg het werk van het gerecht en de politie belemmeren. Voor een grote meerderheid van de Spanjaarden zijn de Spaanse wetten er om nageleefd te worden. Was het Spaanse gerecht helemaal vooringenomen, zoals beweerd wordt, dan waren de straffen nog hoger. Het Openbaar Ministerie stuurde immers aan op een veroordeling voor rebellie met straffen tot 25 jaar. Het arrest verwerpt deze piste en veroordeelt voor opruiing en afwenden van overheidsgeld. De harde vleugel van het Hooggerechtshof heeft dus de duimen moeten leggen tegen de meer gematigde leden. Verder is de Catalaanse Generalitat verantwoordelijk voor penitentiaire gunsten en zal ze die ongetwijfeld toekennen, zodat de meeste veroordeelden volgend jaar grotendeels vrij zullen zijn.

In Vlaanderen is er veel sympathie voor de Catalaans-nationalistische leiders en weinig begrip voor de Spaanse kijk. Veel Vlamingen gaan daarbij voorbij aan het trauma van de harde Franco-dictatuur en de garantie op de democratische verworvenheden die de moderne Spaanse staat voor haar burgers biedt. Zo ook Karl Drabbe in De Morgen, die Charles Michel uitnodigt “een volk dat zijn zelfbeschikking opeist te helpen die op een correcte en democratische manier na te streven”. Een andere mening, maar geen oplossing, want over deze begrippen bestaan er in Spanje verschillende visies. De Catalaanse nationalisten vinden het correct dat ze met een democratische meerderheid van 50+1 procent stappen richting onafhankelijk zetten, ondanks een grote Spanjegezinde minderheid in Catalonië van 40-50 procent. De nationale politici herhalen dat de huidige autonomie vergaand genoeg is en benadrukken de verwezenlijkingen van het hedendaagse Spanje. Spanje heeft op veel vlakken een succesverhaal geschreven, maar nu is de publieke sfeer verziekt. Een politiek vergelijk over een grondwetshervorming is nodig om een duidelijk toekomstperspectief te bieden.

Waarom is de situatie zo geëscaleerd? Het is zoals vaak een clash tussen politieke elites op zoek naar legitimiteit. Sinds de jaren 1980 zitten Catalaanse politici in de cockpit van de Spaanse staat. In de jaren 1990 gaven Catalaanse nationalisten met Jordi Pujol nog gedoogsteun aan de rechtse regering van de Partido Popular. Catalanen hadden veel sleutels in handen. Door de jaren heen is Madrid en de rest van Spanje bijgebeend, met een nieuw zelfbewustzijn. Het Grondwettelijk Hof vernietigde in 2010 het nieuwe Estatut voor Catalonië, dat in de Spaanse en Catalaanse parlementen gestemd was. Daarbij komt de Europese besparingsronde, waarbij Catalonië als rijke regio een groot deel van de factuur moest betalen, met zware sociale onrust en gewelddadige repressie (door de autonome politie) als gevolg. Tegelijkertijd kwam de extreme corruptie van conservatieve Catalaanse nationalisten aan het licht, wat hen van de electorale kaart dreigde te vegen. In die context kozen de centristische nationalisten voor de vlucht vooruit richting het separatisme. De rechtse Partido Popular was in hetzelfde corrupte bedje ziek en koos voor de staatsnationalistische lijn. Met alle gevolgen van dien.

Wat is de oplossing? Om het separatisme te vermijden is er nood aan een diplomatieke ronde die via een grondwetswijziging het Estatut voor Catalonië grondwettelijk vastlegt. Er moet een federale staat komen die bevoegdheden niet kan terugroepen. Een verankerd federalisme als een recht in plaats van een gunst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234