Zaterdag 25/01/2020

Reportage

Was het bezoek van Francken aan Italië de Grote Theoshow of niet?

Journalisten verdringen elkaar wanneer een politieboot vluchtelingen aan wal brengt in de haven van Lampedusa. Beeld Joost De Bock

Was het bezoek van Francken (N-VA) aan Italië de Grote Theoshow of niet? Het contact met de bootvluchtelingen greep hem - en ons - sterk aan. Maar drie dagen schipperen tussen medelijden, twijfel en rationaliteit zal het Belgische beleid niet radicaal veranderen.

Tussen de ruggen van de hulpverleners kijken we maandagnacht hoe een dokter de bootvluchtelingen onderzoekt. Deze twintig jongemannen hebben drie dagen op zee gezwalpt. We zien hoe ze handen en buiken screenen op schurft en andere infecties. We registreren hoe ze een Afrikaan afvoeren die zelf nog nauwelijks kan stappen. We merken hoe ze, nog op het schip, de zieken van de gezonden hebben gescheiden. De vragen komen nog op de kade van Lampedusa.

Mogen journalisten hier wel met hun neus op zitten? Laten we deze vluchtelingen in hun waardigheid? Kunnen de dokter en verplegers wel voldoende hun werk doen? Waar begint sensatie en eindigt informatie? Geeft dit de publieke opinie een beter beeld van dit oneindig complexe probleem?

Een Britse cameraploeg interviewt de bootvluchtelingen al op de pier. De microfoon onder hun neus, de cameraspot recht in hun gezicht. Geen greintje schroom of scrupules. Hun aanpak doet huiveren.

Acht uur later. Met twee journalisten en een fotograaf zitten we in de haven, met de voeten bengelend boven het water. Het zou een vakantieplaatje kunnen zijn, mochten er 50 meter verderop geen 113 bootvluchtelingen toekomen met een grijze reddingsboot. Deze keer mag geen enkele journalist de pier op. Op deze boot van de kustwacht zit een hoogzwangere vrouw. Volgens onbevestigde geruchten bewoog haar baby niet meer toen ze voet aan wal zette. In het ziekenhuis van Lampedusa werd het kindje dood geboren.

Weer komen de vragen. Wie stapt er hoogzwanger op een gammele sloep? Hoe wanhopig moet je zijn om je leven en dat van je kind te riskeren? Het zijn de foute vragen. Waarschijnlijk heeft deze vrouw er helemaal niet voor gekozen zwanger op de boot te stappen. Waarschijnlijk moest ze maanden wachten in de haven van Tripoli voor ze op een boot werd geduwd door mensensmokkelaars.

Voor het eerst zie ik - letterlijk - voor mijn ogen de vluchtelingenstroom passeren. Elk verhaal slaat je in eerste instantie hard in het gezicht. Zeker - o cliché, maar o zo waar - als er kinderen bij betrokken zijn. In tweede instantie slaat de twijfel toe. Klopt het verhaal, de nationaliteit, de vervolgingen waarover deze mensen spreken? Liegen ze voor een beter leven? Zouden wij hetzelfde doen? De werkelijkheid is hier vloeibaar. Drie dagen schipperen we bij al hun miserie tussen medelijden, twijfel en rationaliteit.

Bootvluchtelingen wachten voor de bus die hen naar een opvangcentrum zal brengen. Beeld Joost De Bock

Belgische beleid

Vonden de Italianen Franckens rondreis eigenlijk van enig nut? Was dit de Grote Theoshow of niet? Het contact met de bootvluchtelingen greep hem duidelijk aan, maar maakte hem niet weker. Het Belgische beleid zal er niet radicaal door veranderen. Wat Francken wel wil kopiëren van de Italianen is hun akkoord met Tunesië. Elke week vertrekken er twee vliegtuigen met mensen zonder papieren en afgewezen asielzoekers richting Tunis. Een gelijkaardig verdrag is er tussen Algerije en België, wat Francken ook graag zou verkrijgen voor België. Tot daar de lessen die hij voor België trekt uit deze missie.

Onze regering is de eerste en enige die Italië (voorlopig) rechtstreeks wil helpen met de bootvluchtelingen. Ze wil graag meer Belgische ambtenaren (protection officers in het jargon) in Rome stationeren. Die kunnen de Italianen helpen de juiste informatie te verzamelen over de landen met de meeste aanvragen. Hoeveel ambtenaren dat zullen zijn, is nog niet uitgeklaard. Wat de Italianen niet willen, is dat Belgische ambtenaren in Italië zelf interviews afnemen van de asielzoekers. Die rechtstreekse inmenging in hun procedure wijzen ze af.

Mazen van het net

Franckens visie op de Italiaanse aanpak kreeg ook een draai. Voor zijn afreis was hij er zeker van dat de Italianen er niet alles aan deden om de vingerafdrukken van alle vluchtelingen te nemen. Met de overvolle centra leek het hen goed uit te komen dat sommige vluchtelingen door de mazen van het net glippen en doorreizen naar noordelijker Europa.

Zijn ontmoetingen ter plekke bewezen echter het tegendeel. Het blijken de Eritreërs, Somaliërs en Syriërs zelf die pertinent weigeren hun vingerafdrukken te geven. Niemand kan hen uiteraard fysiek dwingen die vingerafdrukken te geven. Deze vluchtelingen willen graag dieper in Europa raken, naar Nederland en Duitsland, omdat mensen die ze kennen daar al wonen.

De Belgische bijdrage zal de economische vluchtelingen niet op andere gedachten brengen. Het kan wel de Italiaanse crisis beter beheersbaar maken.

Op de terugreis, in het vliegtuig, overheersen meer vragen dan antwoorden. Blijft vooral maandagnacht nazinderen en die twintig totaal verdwaasde mannen. Waarom van alle vluchtelingen was er eentje die, toen hij van de boot stapte, glimlachte? Was hij gewoon gelukkig omdat hij vaste grond onder zijn voeten voelde? Was hij ervan overtuigd dat hij in Europa zou mogen blijven? Had hij zich gedrogeerd om de overtocht draaglijk te maken? Of glimlachte hij, gewoon, naar niets in het bijzonder?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234