Maandag 05/12/2022

Waren de verkiezingen in Iran echt vrij geweest, dan had de politiek er een revolutie meegemaakt

Darya Safai. Beeld rv
Darya Safai.Beeld rv

De Belgisch-Iraanse Darya Safai is oprichtster van de actiegroep 'Let Iranian women enter their stadiums' en auteur van Lopen tegen de wind.

Darya Safai

Daar waar 4 jaar geleden de verkiezing van Rohani nog veel hoop gaf aan westerse regeringen, onthaalden ze de herverkiezing - met 57 procent van de stemmen - met veel minder enthousiasme.

Trump heeft gisteren terecht gezegd dat de Iraanse bevolking het grootste slachtoffer is van de Islamitische Republiek en dat er een verschil is tussen de bevolking, met een rijke beschaving en cultuur, en het regime, dat openlijk spreekt over massamoord, de vernietiging van Israël en de dood van Amerika.

De Duitse president, Steinmeier en de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Rex Tillerson, hebben in een reactie op de verkiezingsuitslag aan president Rohani gevraagd om de schending van mensenrechten in de Islamitische Republiek van Iran te beëindigen.

De Iraniërs liepen tot een paar weken geleden niet echt warm voor deze verkiezingen. Ze hadden de buik vol van Rohani, die zonder noemenswaardige tegenkandidaat toch weer president zou worden. Waarom nog gaan stemmen? Maar toen was er plots Ebrahim Raesi. Zijn kandidatuur heeft veel mensen alsnog overtuigd om naar de stembus te gaan. Raesi, de kandidaat van de Revolutionaire Garde en de fundamentalistische geestelijken, heeft in 1988 duizenden politieke gevangenen laten vermoorden en werd genoemd als opvolger van de opperste leider ayatollah Khamenei. Dan nog liever Rohani, redeneerden veel kiezers, maar veel enthousiasme kwam daar niet aan te pas.

Onder Rohani zijn de voorbije vier jaar gemiddeld drie keer meer executies uitgevoerd dan onder zijn voorganger Ahmadinejad. Bijna duizend terechtstellingen per jaar, ook van minderjarigen: niemand in de wereld doet 'beter'. Het is geen toeval de Rohani's minister van justitie ook al van de partij was bij de massa-executies in 1988.

De regering Rohani verhinderde schrijvers, journalisten en tal van andere beroepsgroepen om zich te verenigen. De geheime dienst intimideert en arresteert nog altijd politieke en burgerlijke activisten. De vrouwenrechten zijn nog sterker ingeperkt. Rohani heeft een limiet gezet op het aantal vrouwelijke studenten aan de universiteit. Vier jaar geleden was 67 procent van de studenten vrouwelijk, nu nog maar 47 procent. Ruim een half miljoen vrouwen die voor de staat werkten, zijn ontslagen in één jaar tijd. De zedenpolitie heeft in de eerste twee jaar van Rohani's regering meer dan drie miljoen dossiers geopend tegen vrouwen die hun hijab niet droegen zoals voorgeschreven. Rohani’s minister van sport verbood vrouwen de toegang tot het volleybalstadion. Maar ze mochten er wel in toen Rohani in datzelfde stadion een verkiezingsmeeting hield.

Rohani's strijd tegen de werkloosheid was een mislukking, wat Raesi hem in de campagne gretig voor de voeten gooide. Voor de Iraniërs, en misschien ook voor sommige anderen in de wereld, was het nucleaire akkoord het enige succes van Rohani. Maar ook dat gebeurde op bevel van Khamenei, de man die de nucleaire crisis in de tijd van Ahmadinejad zelf gecreëerd heeft. Voor anderen was het nucleaire akkoord enkel voordelig voor de Islamitische Republiek zelf en biedt dit op middenlange termijn geen garantie dat er geen atoomwapens geproduceerd worden.

In werkelijkheid heeft de president van Islamitische Republiek van Iran niet veel te zeggen. De belangrijkste nationale en internationale dossiers vallen buiten zijn bevoegdheid. Zelden waren er zoveel lokale spanningen en religieuze oorlogen in de regio maar het is vooral Khamenei die daar de hand in heeft, en dat is ook een van de redenen waarom de westerse regeringen niet enthousiast zijn. De ayatollah blijft ook consequent de vernietiging van de staat Israel eisen. Rohani heeft onlangs verklaard dat hij de spanningen in de regio wil verminderen en vriendschap zoekt met de rest van de wereld (behalve Israël uiteraard). Hij mag dat zeggen maar het is de opperste leider die beslist.

Trump heeft tijdens zijn speech ook gesproken over de Islamitische Republiek van Iran als steungever van terrorisme en extremistische groepen die vernieling en chaos in de regio verspreiden.

De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, Javad Zarif, veroordeelde deze uitspraken met volgende tweet: “Iran, dat net echte verkiezingen heeft gehouden, werd aangevallen door de Amerikaanse president in dit bastion van de democratie en gematigdheid”. Een echte verkiezing?

De verkiezingen in de Islamitische Republiek van Iran zijn niet vrij. Dat hebben 150 Europese parlementsleden in een verklaring ook bevestigd. De eerste (wetgevende) macht, de opperste geestelijke leider of sjiitische kalief, wordt niet democratisch verkozen. Hij leidt het land met de hulp van de Raad van de Hoeders die hij zelf geselecteerd heeft, en dat zijn ook de mannen die kandidaturen voor de verkiezingen weigeren of aanvaarden. Wie kritiek heeft op het regime, belandt in de gevangenis of moet in ballingschap. Zelfs de trouwste aanhangers van Khamenei mogen zonder zijn toestemming niet deelnemen.

Met de kandidatuur van Raesi gaf de opperste leider het volk een duidelijke boodschap: als jullie niet gaan stemmen, zal Raesi wellicht jullie president worden. Zo is hij er uiteindelijk in geslaagd om meer mensen naar de stembus te krijgen, en deze verkiezingen een schijn van geloofwaardigheid te geven. Dit is echter niet waarvoor Iraniërs in een vrije verkiezing zouden stemmen en het geeft al zeker geen hoop om de algemene politiek van het systeem te kunnen veranderen.

Hadden de verkiezingen in de Islamitische Republiek van Iran een minimum aan criteria van vrije verkiezingen, zoals dit vandaag het geval is in buurlanden zoals Afghanistan, Irak en Pakistan, dan kon de politiek van het land een revolutie meemaken. In het huidige sjiitische kalifaat bestaat zo’n kans echter niet.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234