Zaterdag 07/12/2019

Opinie

Waarom zien we enkel zeemzoete of heldhaftige beelden van handicap op tv?

Tina Goethals Beeld rv

Tina Goethals is doctor in de orthopedagogiek (Universiteit Gent) en in de sociologie (Universiteit Antwerpen) en Susan Vertoont is doctoraatsstudent aan de vakgroep communicatiewetenschappen (Universiteit Gent)​. Beiden voeren onderzoek uit naar de beeldvorming van handicap in media.

De afgelopen weken kopten verschillende media: minderheden – en meer specifiek, mensen met syndroom van Down – zijn hot op televisie. Er wordt zelfs gesproken van een trend in televisielandschap waarbij onder meer personen met een beperking steeds vaker te zien zijn op het kleine scherm. Ze duiken niet enkel meer op als ‘onderwerp’ van klassieke documentaires en reportages over handicap, maar krijgen rollen als protagonisten in realityshows en fictieprogramma’s.

Ook wij zien een trend, maar dan vooral één waarin mensen met een beperking nooit eerder zoveel roadtrips maakten en persoonlijke grenzen dienden te verleggen als tevoren. De trip startte vermoedelijk ergens rond ‘Voorbij de grens’ (één), langs ‘Over Winnaars’ (VTM), richting ‘Tytgat Chocolat’ (één) tot op heden ‘Down the Road’ (één). Waarom moeten mensen met een beperking altijd een buitengewoon avontuur beleven en boven zichzelf uitstijgen op televisie? Ondanks de ongetwijfeld goede intenties bij het maken van deze programma’s, willen wij televisieproducenten vragen om vooral hún grenzen te verleggen.

Susan Vertoont. Beeld rv

In 2009 ratificeerde België het Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap. In dit Verdrag wordt een mentaliteitsverandering naar voor geschoven, die nog onvoldoende wordt uitgedragen door Vlaamse media. In dit mensenrechtenverdrag wordt gepleit om af te stappen van het dominante medische en individualistische discours rond handicap en ruimte te maken voor evenwaardigheid als gedeelde verantwoordelijkheid van iedereen.

Er wordt gestreefd naar een inclusieve samenleving waarin iedereen op voet van gelijkheid kan participeren, en laat dit nu net hetgeen zijn dat volgens ons ontbreekt in de meeste ‘nieuwe’ televisieformats.

Hoewel kijkers het unaniem eens lijken te zijn over de ‘eerlijke’, ‘authentieke’ en ‘pure’ portretten, kunnen wij ons niet ontdoen van het liefdadigheidsgevoel dat deze programma’s opwekken. En liefdadigheid en evenwaardigheid zijn nu eenmaal moeilijk verzoenbaar. Één barmhartige tv-persoonlijkheid zonder handicap-label, zoals Koen Wauters, Dieter Coppens of Roman Tytgat (rol van Wim Opbrouck), die een groep personen met een beperking onder de vleugels neemt, versterkt net heel erg een wij-zij denken in plaats van deze in vraag te stellen. Daarenboven blijven dergelijke formats het verleggen van grenzen en het leveren van buitengewone prestaties centraal stellen, terwijl dit supercripmodel al jarenlang wordt bekritiseerd door het middenveld en academici. Vanuit dit model verdienen mensen met een beperking pas erkenning en (gelijk)waardigheid als ze erin slagen zichzelf te overstijgen door buitengewone moed en doorzettingsvermogen. De gedeelde verantwoordelijkheid van iedereen uit de samenleving om een gelijkwaardig klimaat te creëren, wordt in dit representatiemodel angstvallig verzwegen.

Overigens lijken de zeemzoete, geromantiseerde portretten van personen met een beperking in het publieke debat als antwoord te worden opgevoerd tegen het negatieve discours dat de NIPT-test met zich meebrengt, namelijk dat mensen met een beperking maar beter niet geboren worden. Maar is dit echt het debat dat we willen voeren? Waarom focust het debat zo sterk op binaire individuele keuzes en worden structurele problemen nauwelijks aangekaart? Waarom hebben we het niet over de lage scholingsgraad van mensen met een beperking, over de vele vormen van discriminatie, over de moeilijkheden op de arbeidsmarkt, de armoede en het sociaal isolement, …? Wij zijn ervan overtuigd dat televisie de kracht heeft om ook deze debatten open te trekken zonder te vervallen in miserie-televisie én zonder kijkers te verliezen.

Met meer dan anderhalf miljoen kijkers bewijst ‘Taboe’ alvast dat het mogelijk is om voorbij de grenzen van brave, met chocoladesaus overgoten portretten van handicap te treden en door middel van humor en persoonlijke verhalen ook de beperkingen van de samenleving aan de kaak te stellen. Maar dergelijke handicap-specifieke programma’s alleen zijn niet voldoende. 

Als televisie handicap écht deel wil laten maken van haar aanbod, moet ze personen met een beperking in allerlei rollen en in allerlei televisieprogramma’s aan bod laten komen, en laat ze die pittoreske roadtrips in de toekomst maar beter achterwege.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234