Zaterdag 16/11/2019

Opinie

Waarom we ‘Game of Thrones’ nodig hebben

Beeld RV HELEN SLOAN / HBO

Annalee Newitz is wetenschapsjournaliste en romanschrijfster. 

Lord of the Rings ontstond uit de traumatische ervaringen van J.R.R Tolkien als soldaat tijdens de Eerste Wereldoorlog. Na de aanslagen van 11 september 2001 domineerde World of Warcraft de wereldwijde gamingmarkt. Het verhaal speelde zich af in een meeslepende, heel gedetailleerde middeleeuwse fantasiewereld. J.K. Rowlings Harry Potter-romans werden in dezelfde periode bestsellers. In al die universums regeert de magie, en worden complexe sociale en politieke conflicten herleid tot gevechten vol betoveringen en toverspreuken. Vandaag is Game of Thrones terug. Zijn conflicten zijn deel geworden van ons publieke debat, en Westeros, het fictionele koninkrijk, is uitgegroeid tot een allegorie voor Amerika.

Telkens als er problemen opduiken in het land, lijkt het wel alsof onze verhaalhonger ons terug in de tijd leidt en ons een ontsnappingsroute aanbiedt in de vorm van verhalen uit een wereld toen er nog geen sprake was van de huidige staten en het technokapitalisme.

Duister lot

Maar escapisme is niet zomaar een vlucht uit de realiteit. Ursula Le Guin, de beroemde fantasy-auteur, vroeg ooit: “Als een soldaat wordt vastgehouden door de vijand, vinden we het zijn plicht dan niet om te ontsnappen?” Ze had het over Tolkien en voerde aan dat escapisme in al zijn vormen een overlevingsstrategie is, een manier om ons uit de nesten te werken.

Als we fantasy zien als een manier om te ontsnappen aan een duister lot, dan kan Game of Thrones ons veel duidelijk maken. Wat is dan de gevangenis? En waarom lijkt het pad altijd door de middeleeuwen te lopen?

Een mogelijk antwoord is dat Game of Thrones niet echt over het verleden gaat. De serie past in een lange traditie van boeken die suggereren dat de verre toekomst van onze planeet er best kan uitzien als het verre verleden. Het is een idee dat generaties ver teruggaat.

In Prinsen van Mars, een novelle uit 1912 van Edgar Rice Burroughs, is een middeleeuwse Martiaanse beschaving al wat overblijft van een hypergeavanceerde, technologisch sterk ontwikkelde wereld. De waanzinnig populaire reeks Dying Earth van Jack Vance uit de jaren 50 verbeeldde zich een wereld die zo oud was, dat de zon uitdoofde, de maan verdwenen was en de magie heerste.

Eindeloze oorlog

Recenter suggereerden Cloud Atlas van David Mitchell en de trilogie Broken Earth van N.K. Jemisin dat de verre toekomst er best kan uitzien als de wereld van lang geleden. Beide auteurs beschrijven een universum waarin mensen opnieuw een neolithische of middeleeuwse levenswijze hebben aangenomen, grotendeels omdat hun beschaving catastrofale politieke of ecologische vergissingen heeft begaan.

Het is moeilijk ons de verre toekomst voor te stellen zonder fictie. We hebben computermodellen die voorspellen wat eeuwen van klimaatverandering kunnen doen met de aarde, we hebben vage noties van wat dat zal aanrichten aan onze sociale en economische systemen. Maar als de betreffende crisis draait om verkiezingen of economische recessies, dan is het moeilijk om beslissingen te nemen die rekening houden met die ver afgelegen wereld.

Misschien fungeert Game of Thrones wel als een culturele resetknop, die ons uitnodigt ons in te beelden hoe we naties en de industrialisering opnieuw kunnen bedenken als we de kans kregen. Wat als we het moderne tijdvak opnieuw konden betreden, maar het deze keer goed konden doen? Misschien zullen verlichte despoten de boeren deze keer niet aanzetten tot een eindeloze oorlog.

Dat is de reden waarom pseudohistorische verhalen vreemd genoeg de sleutel vormen om erachter te komen wat er zit aan te komen voor onze planeet. Zullen onze versterkte grensmuren alles zijn wat overblijft na de klimaatcatastrofe? Of zullen we eindelijk de politieke rivaliteit opzijschuiven om onszelf te redden? We kunnen onze opties verkennen en tegelijk toegeven dat we wellicht fouten zullen maken.

King Joffrey

Game of Thrones voelt relevant aan, niet alleen omdat het ons doet speculeren over de verschrikkelijke echte wereldleider naar wie de sadistische King Joffrey verwijst. Het toont ons bovendien hoe de klimaatverandering het land kan overspoelen met bovennatuurlijke krachten. Zoals de meeste middeleeuwse verhalen is Game of Thrones geen precieze allegorie. In de plaats daarvan laaft het onze dorst naar verhalen die ons eraan herinneren dat de mensheid überhaupt een verre toekomst heeft, welke vorm die ook aanneemt. We zijn die volop aan het uitbouwen.

In de nabije toekomst, naarmate de kans op een catastrofe alsmaar realistischer wordt, moeten we onze verbeelding ontketenen. Dat hebben we nodig om een ontsnappingsroute te vinden.

© The New York Times

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234