Zaterdag 26/09/2020

Brief van de dag

Waarom we de staatshervorming beter aan burgers overlaten

Elio Di Rupo en zijn collega's presenteren de zesde staatshervorming, eind 2011.Beeld Tim Dirven

Mattijs Van Miert is projectmanager in een bank, met als opleiding geschiedenis en politieke wetenschappen. Hij is de voormalige voorzitter van Jong Groen.

De staatsstructuur is een terugkerend thema in deze lange regeringsvorming. Bij Vivaldi zouden daar twee ministers voor komen. Die focus op staatshervormingen is niet nieuw. In vijftig jaar hebben we er zes gehad, die vaak de formatie doorkruisten. We vinden de werking van ons land heruit en binnen de tien jaar wil iemand het alweer veranderen. Voor een democratisch land is dat een uitzonderlijk grote instabiliteit. Pakken we het dan wel op de juiste manier aan?

Sinds 1970 kennen we vijftig jaar communautaire instabiliteit. Staatshervormingen waren zelden ‘af’. De eerste bleef op veel vlakken vaag, waardoor de tweede en derde nodig waren om de gewesten verder uit te werken. De vijfde leidde tot de perikelen rond BHV. Na de zesde is onze structuur overdreven complex, zodat er negen gezondheidsministers bevoegd zijn om de coronacrisis te managen. Efficiënt is anders. 

Dus welke oplossing bedenken politici om het efficiënter te maken? Nog een staatshervorming. Uiteraard is dat nodig, maar het is best naïef om te denken dat politici met hun partijbelangen nu wél een stabiele en efficiënte structuur zullen uitwerken.

In de praktijk zijn staatshervormingen een erg particratisch gebeuren. Ze worden vaak vermengd met regeringsonderhandelingen. Zo ontstaat een koehandel tussen staatshervorming en gewoon regeringsbeleid. In plaats van een coherente visie op de gewenste staatsstructuur krijgen we een onlogisch kluwen waarin iedere partij iets heeft thuisgehaald. Bovendien zijn politici zelf betrokken partij, want de staatsstructuur bepaalt de spelregels van de politiek. Het is verleidelijk om die structuur vorm te geven in functie van het partijbelang, eerder dan van het algemeen belang. Tot slot, wanneer regeringen te veel bezig zijn met staatshervormingen, focussen ze onvoldoende op het echte beleid, zoals de economische relance, armoedebestrijding of milieubescherming.

Laten we het dus anders aanpakken. In navolging van Ierland kunnen we een burgerpanel samenstellen om de staatsstructuur onder de loep te nemen. Begeleid door experts kan deze constitutionele vergadering van gelote burgers, ongestoord door de politieke waan van de dag, een voorstel van optimale en efficiënte staatsstructuur uittekenen. 

Ze vertrekken van een blanco blad. Welk niveau staat in voor welke bevoegdheden? Is een federale kieskring wenselijk? Wat met cumul? Op dat soort vragen kan het burgerpanel antwoorden formuleren. In enkele referenda krijgen alle burgers het laatste woord over dat voorstel. Grondwettelijk leggen we vast dat er bijvoorbeeld pas na dertig jaar weer aan die staatsstructuur kan worden gemorreld. Dat verhoogt de stabiliteit in dit land. Met deze politieke vernieuwing zijn het niet de politici die hun eigen spelregels schrijven, maar wel de burgers die bepalen wat ze van hun vertegenwoordigers verwachten. Zo hoort het in een democratie.

In België hebben we al heel wat expertise rond participatieve democratie, van David Van Reybrouck tot de Burgerbegroting in het district Antwerpen. Tegelijk hebben we zeer geëngageerde burgers. Dat zagen we de afgelopen maanden, toen ze mondmaskers maakten of anderen met hun boodschappen hielpen. Laten we die expertise en dat enthousiasme dan ook volop inzetten om dit vijftig jaar aanslepende dossier eindelijk te ontwarren. Zo winnen we weer meer vertrouwen van burgers voor de Belgische politiek.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234