Dinsdag 31/03/2020

Opinie

Waarom we de moorden van Benjamin Herman zo gemakkelijk met ‘radicalisering’ verbinden

Tom Flachet.Beeld rv

Erik Claes is onderzoeker en docent, verbonden aan Odisee, opleiding sociaal werk. Tom Flachet is jeugdwerker en bokstrainer in de Brussels Boxing Academy (D'Broej). Hij is tevens als praktijkonderzoeker verbonden aan Odisee, opleiding sociaal werk. De auteurs doen actie-onderzoek met Brusselse jongeren rond kwetsbaarheid en veerkracht in het kader van een Belspo-project (in samenwerking met KU Leuven en ULg).  

Dinsdag schoot Benjamin Herman twee politieagentes en een voorbijganger dood. Vooraleer hijzelf door de ordediensten werd neergeschoten, verwondde hij vier agenten in een vuurgevecht. Al snel bleek dat de man op penitentiair verlof was, dat hij als langgestrafte verbleef in de gevangenis van Lantin en dat hij het profiel had van een draaideurcrimineel. Media berichtten ook dat hij bekeerd was tot de islam, dat hij op het moment van de feiten Allahoe akbar riep. En zo kwam meteen de hypothese van 'radicalisering’ in het vizier. De moordpartij was een terreurdaad. De man zou in de gevangenis van Lantin geradicaliseerd zijn.

Ondertussen werd een dag na het dramatisch incident bevestigd dat de man van maandag op dinsdag al een drugsgerelateerde moord had gepleegd. Helpt de term 'radicalisering' dan nog eigenlijk om de aanloop naar deze dramatische incidenten beter te begrijpen?

Religieus fanatisme tot politiek extremisme

Het fenomeen achter het woord 'radicalisering' is ontzettend complex en kent vele uitingsvormen, van religieus fanatisme tot politiek extremisme. Enkele elementen komen steeds terug. 1) Telkens drijft de bereidheid tot geweld op haat en minachting jegens personen of groepen. 2) Telkens gaat het om een destructief antwoord op een onverwerkte individuele of collectieve kwetsuur. 3) Telkens roept de persoon, groep of organisatie een denkkader, ideologie, geloofssysteem in om aan dat destructief antwoord betekenis of een rechtvaardiging te geven. Dat denkkader kan, maar hoeft daarom nog geen hoofdmotief te zijn.

Erik Claes.Beeld rv

Het is moeilijk te achterhalen wat Benjamin Herman precies bewoog om de moordpartij aan te richten. Het is ook nog onzeker om te zeggen dat de betrokken diensten een inadequate ‘risicoanalyse’ hebben gemaakt. Mocht blijken dat de man pas na de drugsgerelateerde moord hoofdzakelijk uit wanhoop zijn aanslag improviseerde, dan is het vrijwel onmogelijk om daarop te anticiperen. Dan zijn wanhoop en uitzichtloosheid de tikkende tijdbommen en niet zozeer een sterke identificatie met een extremistische overtuiging.

Misschien is het iets gemakkelijker te achterhalen waarom we zo snel geneigd zijn om het criminele parcours van Benjamin Herman met het woord ‘radicalisering’ te verbinden?

‘Radicalisering’ is in ons land een herinneringsteken. Het verwijst sterk naar een onverwerkt trauma: dat van de aanslagen in Parijs en Brussel. De aanvallen ademden wraak en haat tegenover de westerse, seculiere samenleving. Sindsdien heeft ons collectief geheugen ‘radicalisering’ met het woord ‘islam’ verknoopt. Horen we in eenzelfde verhaal, islambekering, foreign fighters, gevangenis, moord op agenten, dan zijn we onmiddellijk geneigd om te zeggen: die man is geradicaliseerd (lees: geradicaliseerd door de islam). Dan komen de aanslagen in Parijs en Brussel weer naar boven. En dan zingt iedereen weer het lied van radicalisering, verengd tot extreem door islam geïnspireerd geweld.

Schandvlek

Dat lied doet de islamitische gemeenschappen en jongeren met een migratie-afkomst, op zijn zachtst uitgedrukt, geen deugd. Binnen die leefwereld is het woord ‘radicalisering’ een vloek, een schandvlek, omdat moslims zich met dit woord telkens weer geviseerd voelen in hun godsdienst.

Meer nog: het dominante gebruik van de notie ‘radicalisering’ zet een argwanende samenleving vast in haar collectieve trauma. Het zuigt veerkracht weg en houdt een angstig discours in stand dat de islambeleving controleert, inperkt, beoordeelt, en deels afwijst. Het begrip radicalisering wordt zo ironisch genoeg een vruchtbare bodem voor gefrustreerde, boze, haatdragende, afgewezen individuen die als de ‘stoppen doorslaan’ moorddadige projectielen kunnen worden.

Zolang we met zijn allen het woord ‘radicalisering’ in één adem met islam blijven noemen, zijn het niet alleen de kwetsuren van wanhopige draaideurcriminelen die tot gewelddadig extremisme leiden. Dan is het ook een gekwetste samenleving zelf die door onverwerkte aanslagen 'radicaliseert'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234