Maandag 28/11/2022

OpiniePaul Krugman

Waarom we de eerste tekenen zien van een gedeeltelijke deglobalisering

First Solar in Perrysburg, Ohio, een fabriek waar zonnepanelen geproduceerd worden. Klimaatactie en 'buy American' gaan hand in hand. Beeld REUTERS
First Solar in Perrysburg, Ohio, een fabriek waar zonnepanelen geproduceerd worden. Klimaatactie en 'buy American' gaan hand in hand.Beeld REUTERS

Paul Krugman is opiniemaker bij The New York Times en Nobelprijshouder economie.

Paul Krugman

Herinnert u zich de handelsoorlogen van Donald Trump? Veel van de tarieven die hij heeft opgelegd blijven van kracht, niet het minst omdat Joe Biden er niet van beschuldigd wil worden slap op te treden tegen China. Al worden handelskwesties overschaduwd door alles van inflatie tot de oorlog in Oekraïne, onder de radar gebeurt misschien wel iets van wat Trump wilde, maar niet voor elkaar kreeg: een terugkeer van de productie naar de Verenigde Staten.

Een recent Bloomberg-onderzoek naar bedrijfspresentaties van CEO’s laat een enorme toename zien van modewoorden als ‘onshoring’, ‘reshoring’ en ‘nearshoring’, allemaal indicatoren van plannen om in de VS (of buurlanden) te produceren in plaats van in Azië. Een golf van nieuwsberichten suggereert dat bedrijven werkelijk nieuwe productiefaciliteiten aan het bouwen zijn in de VS en andere landen met hoge inkomens.

We zien dus wellicht de eerste tekenen van een gedeeltelijke terugtrekking uit de globalisering. Dat dat niet noodzakelijk een goede zaak is, is een andere kwestie. Laten we het hebben over waarom dit gebeurt.

Als we de komende jaren een terugval in de wereldhandel zien, zal dat niet de eerste keer zijn dat dat gebeurt. Het is gebruikelijk aan te nemen dat de wereld altijd kleiner wordt, dat de toenemende internationale onderlinge afhankelijkheid een onontkoombare trend is. De geschiedenis zegt iets anders.

Aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog was de wereldeconomie verrassend geïntegreerd. In The Economic Consequences of the Peace schreef John Maynard Keynes over de “buitengewone episode” die volgens hem eindigde in augustus 1914 - een tijdperk waarin “de inwoner van Londen per telefoon, nippend aan zijn ochtendthee in bed, de verschillende producten van de hele aarde kon bestellen, in de hoeveelheid die hij nodig achtte, en redelijkerwijs kon verwachten dat ze snel bij hem thuis zouden worden afgeleverd”.

Hyperglobalisering

Tussen het begin van de Eerste Wereldoorlog en de nasleep van de Tweede Wereldoorlog was er een grote terugval in de handel. Het herstel heeft lang geduurd: tot 1980 was de handel in verhouding tot de wereldeconomie nauwelijks groter dan aan het einde van het edwardiaanse tijdperk. Hyperglobalisering volgde: een ongekende toename van de handel zoals beschreven in Tom Friedmans De wereld is plat (2005).

Veel mensen verwachtten dat de opleving van de handel tot in het oneindige zou aanhouden. Maar in feite is de hyperglobalisering rond 2008 tot stilstand gekomen; het aandeel van de internationale handel in de wereldeconomie is nu al veertien jaar min of meer vlak.

Er zijn drie redenen om aan te nemen dat de globalisering de komende jaren zal afnemen, hoewel waarschijnlijk niet in die mate als in het interbellum.

De eerste, meest onschuldige reden is de opkomst van de robots - en daarmee bedoel ik arbeidsbesparende technologie. Hier een reductio ad absurdum. Stel je voor dat we allemaal toegang hadden tot de replicators uit Star Trek, machines die ter plekke alles maken wat je wilt. Dat je alleen maar hoefde te zeggen: ‘thee, earl grey, heet’ en er kwam een dampende kop, dan zou je dat spul niet uit Sri Lanka hoeven te importeren.

Bedrijven die hun productie weer naar de VS willen halen, wijzen er vaak op dat moderne technieken hen soms in staat stellen met relatief weinig arbeidskrachten te produceren, in welk geval de kostenbesparingen van uitbesteding aan lagelonenlanden minimaal zijn - en niet opwegen tegen de logistieke voordelen van productie dicht bij huis.

Autoritaire regimes

Een tweede, minder onschuldige reden voor de afnemende globalisering is het groeiende besef dat de wereld een gevaarlijke plek is. Het is vooral gevaarlijk om je economisch afhankelijk te maken van landen met autoritaire regimes.

Europa realiseert zich nu dat het een verschrikkelijke vergissing was om afhankelijk te worden van Russisch gas. China heeft zich niet schuldig gemaakt aan economische chantage - nog niet, in ieder geval - maar zowel het Russische voorbeeld als de willekeur van Xi Jinpings covidlockdowns hebben bedrijven opnieuw nerveus gemaakt over het vertrouwen in Chinese leveranciers.

Overigens geeft de ‘Algemene overeenkomst betreffende tarieven en handel’ - het basisdocument voor het moderne wereldhandelssysteem - elk land expliciet het recht om “alle maatregelen te nemen die het noodzakelijk acht voor de bescherming van zijn wezenlijke veiligheidsbelangen”.

Dat recht is soms misbruikt - Trump beriep zich, absurd genoeg, op de nationale veiligheid om tarieven op te leggen aan Canadees aluminium -, maar gezien de recente gebeurtenissen is het moeilijk om de argumenten te ontkennen voor beleid zoals de onlangs aangenomen CHIPS and Science Act die de Amerikaanse productie van halfgeleiders subsidieert.

Ten slotte: nu Amerika eindelijk iets doet aan de klimaatverandering zullen sommige beleidsmaatregelen in de praktijk op zijn minst licht protectionistisch zijn. Met name het nieuwe belastingkrediet voor de aankoop van elektrische voertuigen zal alleen gelden voor voertuigen die in Noord-Amerika worden geassembleerd.

Waarom? Politiek; politiek voor een goed doel, zou ik zeggen, maar politiek desalniettemin. Om klimaatactie te verkopen moesten de Democraten het kunnen voorstellen als een programma dat banen zou creëren, wat betekende dat er ‘buy American’-clausules in moesten worden opgenomen.

Zijn deze clausules in strijd met bestaande handelsovereenkomsten? Dat zou kunnen. Maar laten we eerlijk zijn: de letter van handelsovereenkomsten naleven is minder belangrijk dan de planeet redden. Als dat nodig is om de koolstofuitstoot aan te pakken, dan zij het zo.

© 2022 The New York Times Company

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234