Donderdag 17/10/2019

Opinie Louis De Jaeger

Waarom Vlaanderen 100.000 kilometer haag nodig heeft

Een natuurstrook omringt dit landbouwveld in Vlaanderen. Beeld BELGAIMAGE

Louis De Jaeger is specialist in duurzaam landschapsdesign.

De nieuwe Waalse regering is van plan om 4.000 kilometer haag aan te leggen en/of om een miljoen bomen te planten, lazen we in de krant. Vierduizend kilometer haag, wtf? Wat is het nut van die lange groene blokken en waarom moeten wij ons daar nu mee bezig houden?

Hoewel we de Walen mogen toejuichen, kunnen we in Vlaanderen veel beter dan dat. Eerst en vooral zijn de hagen die we willen zetten niet de groene gedrochten die de Vlaamse tuinen dikwijls ontsieren. Neen, het zijn kleine bosjes-stroken waarvan je braambessen kunt plukken en waarin je vogeltjes kunt spotten. Wie ooit al eens naar Engeland is geweest, stond wellicht versteld van hoe mooi hun countryside wel is. Dit komt grotendeels door – u kunt het wellicht wel raden – hagen. ‘Hagen’ is eigenlijk niet het juiste woord, eigenlijk zijn dit houtkanten.

Sprookje

Vorige zomer hebben mijn vriendin en ik een roadtrip gedaan van London tot Cornwall. Toen we door het platteland reden, langs kleine baantjes, dan waanden we ons iedere dag in een sprookje. Dit kwam net door de prachtige natuurstrookjes die de landbouwgronden omringen. Iedere bocht brengt een verrassing.

Als ik de mooie verhalen van mijn grootmoeders, beiden boerendochters, moet geloven, dan was dit in Vlaanderen vroeger ook zo. Ze vertellen over de natuur en de landbouw die verweven waren met elkaar, bijvoorbeeld in de buurt van Houtem, over omhaagde wandelpaden langs de velden om tot de kerk te gaan. Beiden zijn het platteland ontvlucht omdat er door schaalvergroting geen toekomst meer was voor de kleine boer.

Landbouwers omringden hun velden vroeger met houtkanten, knotwilgen en fruitbomen, waardoor ze een extra inkomst hadden: hout om hun huis mee te verwarmen, lekker fruit en nog veel meer. Niet enkel de boer was hier blij mee, ook de vogeltjes, vlinders en bijtjes konden hier hun thuis vinden. Als je het geluk hebt, kun je dit op sommige plekken nog zien in eigen land.

Waarom is dit verdwenen? Om de landbouw efficiënter te maken wilden ze landbouwvelden zo groot mogelijk maken, dit hebben ze verwezenlijkt met de omstreden ruilverkavelingen. Hoewel dit zeker gelukt is en de productie heeft opgedreven, hebben we enkele belangrijke dingen over het hoofd gezien.

Een ringmus kijkt toe vanuit een Vlaamse haag. Beeld Hollandse Hoogte / Nature in Stock

Zoals je misschien al hebt gehoord, is het grondwaterniveau in Vlaanderen alarmerend laag, zo laag dat de landbouwers met de handen in het haar zitten. Ook gebruikt het merendeel van de boeren pesticiden omdat ze last hebben van ongewenste hongerige beestjes. De meststoffen die de meeste boeren gebruiken zijn afkomstig van fossiele brandstoffen en grondstoffen, zoals fosfor, die in een sneltempo aan het verdwijnen zijn. Een haag of houtkant kan een zeer belangrijke rol spelen om water-, pest- en mestproblemen grotendeels op te lossen.

Als we iedere hectare landbouwgrond omhagen in Vlaanderen kunnen we ruw gerekend minstens 100.000 kilometer haag zetten. Doordat smart farming bezig is aan een opmars en ploegloze landbouw de toekomst is, is dit perfect mogelijk. De hagen bieden enorm veel ruimte aan natuurlijke vijanden van de ‘hongerige beestjes’, die zorgen voor een gebalanceerd ecosysteem. Zij zullen de rol van de pesticiden overnemen, waardoor er minder zal besproeid moeten worden.

Water vasthouden

In Engeland heb ik de boerderij van Iain Tolhurst bezocht. Tolhurst is een landbouwer die dankzij permanente groenbemesting op zijn veld en de houtsnippers afkomstig van houtkanten al dertig jaar aan landbouw doet zonder ook maar één gram mest te importeren van buitenaf. In de fysica en de chemie is je productie eindig, in biologie is de productie oneindig. Dit bewijst hij doordat zijn grond de laatste dertig jaar rijker is geworden. Hout is een van de beste bodemverbeteraars, een haagkant is een eenvoudig te kweken groenbemester; om de zoveel jaar oogst je het hout en dan heb je de beste mest, heb je brandhout en als je er fruit- en notenbomen tussen zet lekkernijen.

Hiernaast houden houtkanten veel beter water vast in de bodem, waardoor we minder zullen moeten teren op onze schaarse grondwaterreserves. Ze functioneren als natuurlijk windschermen, waardoor de grond minder uitdroogt en ze zorgen voor een gematigder temperatuur.

Rebel-farmer Rik Delhaye uit Heuvelland is reeds dertig jaar bezig met het aanplanten van houtkanten en is alvast enorm te spreken over de meer dan drie kilometer waarvoor hij heeft helpen zorgen. In heuvelig landschap zorgen houtkanten er ook voor dat er minder erosie is, waardoor er minder modderstromen zijn en er minder kostbare bodem voor de eeuwigheid verdwijnt.

Een reuzennetwerk aan houtkanten kan het beste vangnet zijn tegen klimaatveranderingen: CO2-opslag, redding voor biodiversiteit, filteren van fijnstof, erosiecontrole, waterretentie, bodemverbetering en een mooier uitzicht. Dit is een van de goedkoopste klimaatoplossingen. Een oplossing waarbij wij als maatschappij de boeren kunnen inschakelen en ze, waarom zelfs niet, betalen om ons hierbij te helpen en ze zo een extra bron van inkomsten te geven. Win-win. Rebel-farmer Delhaye vindt dit alvast een goed idee, ik ook.

Louis De Jaeger heeft als missie zo veel mogelijk land te verduurzamen en doet dit met zijn landschapsarchitectenbureau Commensalist, met de ByeByeGrass-campagne, als lid van een agro-ecologische denktank en door het sensibiliseren met het schrijven van artikels en een boek over de toekomst van landbouw. Beeld RV
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234