Vrijdag 13/12/2019

Opinie Veva Daniels

Waarom The Joker ons allemaal een spiegel voorhoudt

Joaquin Phoenix in ‘Joker’. Beeld AP

Veva Daniels is Vlaams ambtenaar, verkeerskundige en gemeenteraadslid voor Groen in Haacht. Ze schrijft in eigen naam.

The worst part of having a mental illness is people expect you to behave as if you don’t.” Dit schrijft Arthur Fleck in zijn dagboek in de film Joker. Arthur, vertolkt door Joaquin Phoenix, is een gemarginaliseerde en eenzame jongeman die met psychische problemen opgroeit in een eenoudergezin. Hij verliest zijn werk en uitlaatklep als clown, ziet zijn droom om stand-upcomedian te worden in duigen vallen en ontdekt dat al zijn menselijke relaties op drijfzand zijn gebouwd. Met zijn alter ego The Joker oogst hij plots wel bewondering en sociaal succes. The Joker is een wreed en kwaadaardig symbool van haat tegenover een maatschappij die hem heeft gedumpt.

Veva Daniels Beeld Kris Van de Sande

Sommigen vinden dat Joaquin Phoenix, die 20 kilo afviel voor de rol, er los over gaat en een karikatuur maakt van The Joker. Bij mij kroop hij onder mijn huid en ik vermoed dat al wie, zoals ik, iemand kent in zijn omgeving met een bipolaire stoornis de filmzaal heeft verlaten met een krop in de keel. Phoenix toont ons hoe wij als maatschappij omgaan met sociaal zwakkeren en hoe eenzaamheid en onbegrip een mens verwoesten.

Joker is geen entertainment of een luchtige film. Het is een film over sociale marginalisering, eenzaamheid, ongelijkheid en over het kwaad in de wereld.

Mensen zijn per definitie sociale wezens. Ze leven in een sociale cirkel en willen het gevoel hebben dat ze bij een groep horen. Zij die minder goed zijn in relaties uitbouwen, accepteren hun sociale eenzaamheid soms als hun lot en proberen op een andere manier in hun behoefte aan sociale contacten te voorzien. Bij The Joker uitte dit zich in extreem geweld.

De sociale wetenschappers vertellen ons dat we eenzamer en eenzamer worden, en ook dat we er dood aan kunnen gaan. Uit het Nationaal Geluksonderzoek van Prof. Dr. Lieven Annemans in 2018 blijkt dat 46 procent van alle Belgen en 54,5 procent van de Belgen tussen 20 en 34 jaar ermee kampen. Wie zich eenzaam voelt loopt 30 procent meer kans op een vroegtijdige dood. Dat wil zeggen dat eenzaamheid ongeveer even schadelijk is als 15 sigaretten per dag roken of alcoholicus zijn. Er is - weinig verrassend - ook een sterke correlatie tussen eenzaamheid en zelfmoord. Ons land heeft de hoogste zelfmoordcijfers van West-Europa.

Wie eenzaam is, glipt tussen de mazen van het net en kan snel vervallen in vervreemding van de maatschappij en marginalisering.

Oogkleppen

Er is een grote consensus dat eenzaamheid een maatschappelijk probleem is geworden. In Vorst hangen ze portretten van oudere inwoners om aandacht te vragen voor eenzaamheid, de stad Oudenaarde gaat een actieplan opmaken tegen eenzaamheid en in Brugge maken ze al sinds 2017 werk van een actieplan ‘Vierkant tegen eenzaamheid’. Zelfs over de politieke partijen heen is men het eens dat eenzaamheid een probleem is. N-VA, Open VLD en CD&V dienden nog begin dit jaar een resolutie in betreffende de aanpak van eenzaamheid in Vlaanderen. De CAW’s hebben speciale trajecten en leiden hun medewerkers op om specifiek aandacht te hebben voor eenzamen.

Maar we mogen het niet alleen overlaten aan onze administraties, lokale besturen of hogere overheden. Hoe we met onze eigen eenzaamheid en die van anderen omgaan, dat kan niemand anders voor ons bepalen.

Ook wij zullen onze oogkleppen moeten afgooien en uit onze eigen bubbel moeten stappen. In mijn vrijwillige engagementen kom ik dagelijks in contact met mensen die opzoek zijn naar meerwaarde in hun leven maar nog veel meer naar een groep gelijkgezinden om bij te kunnen horen. Sociale contacten beperken zich vaak tot onze eigen meest nabije leefomgeving: buren, ouders aan de schoolpoort, een vriendin die je leert kennen op een kookcursus, … Maar het is ook belangrijk om als individu aandacht te hebben voor je buren op de trein, de dakloze die elke dag zit te bedelen aan Brussel-Noord of die oude klasgenoot die je toevallig tegenkomt in de winkel. Een korte babbel, een vriendelijk woord, een oprechte interesse in anderen hun verhaal. Het hangt daarvan af en het maakt een verschil.

Er bestaan geen hapklare oplossingen om eenzaamheid terug te dringen. Het is niet dat je een stappenplan kan volgen en na afronden van de twaalf stappen krijg je een badge en ben je ‘genezen’. Net omdat eenzaamheid zo onzichtbaar is, is het een kwestie van de hele samenleving om ertegen te vechten.

Arthur Fleck zegt op een bepaald moment tegen zijn moeder: “You don’t listen, do you? You just ask the same questions every week. ‘How’s your job?’ ‘Are you having any negative thoughts?’ All I have are negative thoughts.”

Mocht er iemand echt geluisterd hebben naar Arthur Fleck, zou hij dan zijn opgegroeid als The Joker?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234