Zondag 28/11/2021

MeningenMark Elchardus

Waarom president Biden niet kan leren van Afghanistan

Mark Elchardus. Beeld DM
Mark Elchardus.Beeld DM

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB). Zijn bijdrage verschijnt tweewekelijks, afwisselend met Vincent Stuer.

De wanordelijke, moordende wijze waarop de Amerikaanse troepen zich uit Afghanistan terugtrokken, werpt een schaduw op het presidentschap van Joe Biden. Hij kan dat misschien goedmaken met zijn binnenlands beleid, maar precies die poging zal het hem onmogelijk maken van Afghanistan te leren, ondanks 42 jaar volkomen overbodige oorlog, deels verdoken, deels open en bloot en met een prijskaartje van 2.000 miljard dollar. Alleen al tussen 2003 en 2016 leverde Amerika 75.000 militaire voertuigen, 208 vliegtuigen en 600.000 wapensystemen aan het Afghaanse leger. Een groot deel daarvan viel haast meteen in handen van de taliban.

De les is duidelijk. Amerika en het Westen kunnen hun orde niet aan andere landen opleggen, ook niet als er binnen die landen verdeeldheid is tussen moderne en traditionele fracties. Het tijdperk van liberaal imperialisme is voorbij, gelukkig maar. We moeten onze democratie en vrijheid koesteren, maar kunnen ze niet langer opdringen aan mensen die bereid zijn tot het uiterste te gaan om er zich tegen te verzetten. Wij en onze moderne bondgenoten in de betrokken landen zijn niet langer bereid voldoende zonen en dochters op te offeren om imperialistische pretenties te verantwoorden. We kunnen de wereld dus maar beter veilig maken voor diversiteit.

Die les kan Biden niet leren. Zij strookt niet met de belangen van Amerika, die hypocriet worden verdedigd door concurrenten een gebrek aan democratie te verwijten. Biden moet daarenboven zijn diep verdeelde land verzoenen. Zowat alles waar de Amerikanen het oneens over zijn, vloeit samen in het verschil tussen Republikeinen en Democraten. Politieke wetenschappers gaan ervan uit dat dwarsliggende breuklijnen pacificeren. Conflicten zijn minder ontregelend als je bijvoorbeeld zowel linkse als rechtse nationalisten hebt, dan wanneer alle nationalisten rechts en alle niet-nationalisten links zijn.

In Amerika zijn er nagenoeg geen dwarsliggende breuklijnen meer. Republikeinen en Democraten verschillen over nagenoeg alles wat het land verdeelt. Daarom verdwijnen politiek gemengde huwelijken. In 2016 waren nog negen op de honderd huwelijken politiek gemengd – Democraat en Republikein – in 2020 nog welgeteld vier op de honderd. Amerikanen hebben ook schrik van elkaar. In 2016 al waren een ontstellende drie op de tien Amerikaanse gezinnen in het bezit van minstens één vuurwapen. Sindsdien blijft de verkoop van revolvers en geweren maar stijgen. In 2019 gingen 13 miljoen stuks over de toonbank, in 2020 al 17 miljoen en in de eerste maanden van 2021 houdt de stijging aan.

Wie dat land moet besturen, snakt naar verzoening. Veel manieren om dat te bewerkstelligen, zijn er niet: er veel geld tegenaan gooien zodat iedereen iets kan meepikken en, heel belangrijk, een externe, bedreigende vijand opvoeren waartegen men zich verenigt. Vandaar het Biden-recept: astronomische overheidsuitgaven en, ondanks de lessen van Afghanistan, toch weer een nieuwe kruistocht, nu met China in de rol van het Kwaad.

Verzoening blijft onzeker. De kloof tussen Republikeinen en Democraten is zo groot dat elke beleidsdaad ze gemakkelijker verdiept dan overbrugt. Neem enkel criminaliteit en geweld. Vergeleken met andere rijke samenlevingen worden de VS geplaagd door hoge misdaadcijfers. Opvallend is wel de spectaculaire daling van de criminaliteit, waarschijnlijk het gevolg van de militarisering van de politie en van massa-opsluiting. Nergens ter wereld is de proportie van de bevolking die in de gevangenis zit hoger dan in de VS. Deze vorm van misdaadbestrijding heeft ook nadelen: moeilijk te controleren politiegeweld en hoog recidivisme.

De controverse daarover is geladen omdat uitgerekend doodslag en moord frequent blijven en sinds kort weer toenemen. In 2020 werden bijna 20.000 Amerikanen vermoord, de meesten door gewapende bendes. Een aantal Republikeinen wil die bendes oprollen en de bendeleden opsluiten. Een aantal Democraten pleit daarentegen voor het terugschroeven of zelfs afschaffen van de politie. Dit conflict ligt raciaal gevoelig. Afro-Amerikanen zijn disproportioneel slachtoffer van politiegeweld, maar terwijl zij amper 12,5 procent van de bevolking vormen, zijn ze verantwoordelijk voor meer dan 50 procent van het dodelijke geweld.

Als Europeanen zetten we ons beter schrap. Meteen moeten we nog maar eens een vluchtelingenstroom managen, veroorzaakt door Amerikaans buitenlands beleid. Geopolitiek stroken onze belangen niet altijd, zoveel is duidelijk. Laten we daarom niet meedoen aan de hetze tegen China. Het past niet bij onze geopolitieke traditie de wereld te zien als een strijd tussen Goed en Kwaad. Het is verstandig trouw te blijven aan het Atlantisch bondgenootschap, maar dan als realistische bondgenoot, niet als domme vazal.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234