Vrijdag 20/09/2019

Opinie

Waarom Poetin de lokale verkiezingen van zondag vreest

De Noord-Koreaanse leider Kim Jong Un en de Russische president Vladimir Poetin. Beeld AFP
Een betoging in St. Petersburg, waarbij een vrouw een poster vasthoudt met de woorden ‘Verkiezingen, dat is wanneer er een keuze is’. Beeld AFP

Michael Khodarkovsky doceert geschiedenis aan de Loyola University Chicago en is de auteur van Russia’s 20th Century: A Journey in 100 Histories.

Zondag zullen de Russen in gemeentelijke en regionale verkiezingen stemmen, en de autoriteiten zijn bang. Niet voor buitenlandse inmenging – er zijn al tientallen jaren geen eerlijke verkiezingen meer gehouden – maar voor de eigen bevolking en de oppositiekandidaten, die veel populairder zijn dan de officiële kandidaten.

Er wordt dezer dagen druk en als vanouds gemanipuleerd in Moskou. De verkiezingsdatum is van december naar begin september verplaatst, zodat de oppositie weinig tijd kreeg om zich te organiseren. De kieslijsten zijn gespekt met nepkandidaten en partijgetrouwen hebben zich als onafhankelijke kandidaten aangemeld. Volgens de critici geeft ook het nieuwe mobiele digitale stemsysteem de overheid de kans om te knoeien.

Het kiescomité in Moskou heeft ongewenste kandidaten met drogredenen van de lijsten geschrapt. Ze zijn in het holst van de nacht thuis opgepakt en door de politie meegenomen voor ondervraging. Maar de oppositie laat zich niet intimideren.

Al op 28 juli kwamen duizenden mensen op straat om tegen de beslissingen van het kiescomité te protesteren. De overheid reageerde met groot machtsvertoon, en de meeste oppositieleiders en bijna 1.400 demonstranten werden aangehouden. Twee weken later betoogden 60.000 mensen in Moskou. Hoewel de demonstratie officieel toegelaten was, sloeg de politie ze uiteen en werden opnieuw honderden mensen gearresteerd. Sindsdien krijgt de oppositie geen toelating meer om meetings te organiseren.

Het Kremlin geeft een duidelijke boodschap: het wil geen Hongkong, met zijn gigantische protesten, en geen Istanbul, met zijn eerlijke verkiezing die de oppositie won. De harde aanpak zou niemand mogen verrassen, want dit is de natuurlijke evolutie van een autocratie: wanneer het publiek zich tegen het regime keert, is geweld de enige manier om aan de macht te blijven.

Nieuwe peiling!

Het verval van het poetinisme is onmiskenbaar. In mei bleek uit een peiling dat het publieke vertrouwen in de president tot 25 procent was gedaald. Het Kremlin was woedend en bestelde een nieuwe peiling. Enkele dagen later werd de uitslag gepubliceerd: 72 procent van de Russen vertrouwde de president. Het Kremlin was tevreden en de opiniepeilers beloofden ‘hun methodologie te verbeteren’.

Een Kremlin-insider en architect van Poetins regime, Vladislav Soerkov, verklaarde onlangs dat Rusland alleen als een militaire politiestaat kan voortbestaan en dat Poetin de enige leider is die het Russische volk kan vertrouwen. Het poetinisme is volgens hem een nieuw politiek systeem en zal net als het marxisme of het leninisme eeuwen standhouden.

En toch is het aan het verbrokkelen. De door de staat gecontroleerde media kunnen niet beletten dat de populariteit van de president blijft dalen. De Russische regio’s zijn verarmd. De van olie en gas afhankelijke economie lijdt aan bloedarmoede. De Russische elites vechten om hun stuk van de krimpende taart en de jonge generatie is minder vatbaar voor de regeringspropaganda dan haar ouders.

Russisch president Vladimir Poetin. Beeld EPA

Marginale dissidentie toegestaan

Het poetinisme is opgevat als een tweeslachtige autocratie, met een machtselite die in naam van de staat de economie en de media vrijwel volledig domineert, en ook met een klein aantal onafhankelijke ondernemingen en mediakanalen die hun gang mogen gaan maar goed in de gaten worden gehouden. Anders dan de Chinese Communistische Partij, die alles controleert, heeft Poetin een veiligheidsklep in het systeem ingebouwd. Dissidentie is toegestaan, op voorwaarde dat ze marginaal blijft en de machthebbers niet bedreigt.

Maar nu de oppositie minder marginaal blijkt dan verhoopt en het ongenoegen over het regime toeneemt, vindt het Kremlin dat het geen nut meer heeft de schijn van democratie op te houden. De ironie is dat de Russen hun beperkte vrijheden zo ernstig nemen dat het regime met harde repressie moet ingrijpen.

In feite is Rusland al een militaire politiestaat en blijft Poetin vooral met geweld en intimidatie aan de macht. Omdat de politie niet genoeg is, heeft hij in 2016 de Russische Garde in het leven geroepen, 340.000 man sterk, met als eerste taak ‘de openbare orde handhaven’. De regering is bovendien de resten van de markteconomie aan het ontmantelen, versast activa naar de staat en investeert in een snel groeiend militair-industrieel complex.

De recente massale arrestaties en de brutale behandeling van betogers en oppositieleden tonen duidelijk dat het regime geen geweld schuwt om aan de macht te blijven. Maar wil Poetin werkelijk dat het Rode Plein een Russisch Plein van de Hemelse Vrede wordt?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234