Zaterdag 25/01/2020

Opinie

Waarom onze topexpo's zelden publiekstrekkers worden

'Dries Van Noten. Inspirations' in het MoMu. Beeld BELGA

Elviera Velghe is directeur FOMU (Fotomuseum Antwerpen). Kaat Debo is directeur MoMu (ModeMuseum Antwerpen)

Musea fungeren als belangrijke motor binnen de economie, het toeristische aanbod, de culturele identiteit van onze maatschappij én als het geheugen van de samenleving met een enorm cultureel en symbolisch kapitaal. Musea kunnen als geen ander hoogstaande expertise combineren met groot publieksbereik en -engagement. En dan hebben we nog niets gezegd over het belang van musea in de citymarketing als toeristische motor voor steden en regio’s.

Toch zie je dit potentieel niet vertaald in de Vlaamse begroting. In 2018 blijkt de erfgoedsector de pineut van de klas: van de 44,5 miljard euro krijgt Cultuur slechts 1,18 procent, waarvan 0,036 procent voor de musea.

Het maken van toonaangevende expo’s, vertrekkende vanuit de eigen collecties, behoort tot de basistaken van elk museum. Het zijn vooral exposities die musea in staat stellen aan wetenschappelijk onderzoek te doen, een groot publiek te betrekken of eigen inkomsten te genereren. Een succesvolle expo schept budgettaire ruimte voor nieuwe ambitieuze projecten zoals tentoonstellingen, aankopen van collectiestukken, maar draagt ook bij aan de (internationale) imagovorming van het museum en straalt af op de stad of land, met een directe economische return. 

Regiostad doet het pakken beter

De laatste jaren zien we evenwel steeds minder publiekstrekkers opduiken in onze musea. Toptentoonstellingen zoals ‘Utopia’ in Leuven, ‘Vikingen’ in Tongeren of ‘Dries Van Noten’ in MoMu zijn van internationale kwaliteit maar klokken af rond de 90.000 bezoekers. Ter vergelijking, de regiostad 's Hertogenbosch slaagt in 2016 om met de Bosch-expo meer dan 400.000 bezoekers aan te trekken, met een totaal rendement van 200 miljoen euro, of zes keer de totale investering. Ook het laten reizen van eigen expo’s is een oefening waarin maar weinig Vlaamse musea vandaag succesvol zijn. Bijgevolg worden onze expo’s, toch belangrijke ambassadeurs voor het eigen kunst- en cultuurveld, maar schaars ingezet op het internationale toneel.

Ligt het onvermogen om publiekstrekkers te realiseren dan aan een gebrek aan kwaliteit, ideeën of expertise? Zeker niet. Wat maakt dat we in Vlaanderen de grens van 100.000 bezoekers maar moeilijk overschrijden? Erfgoed van wereldniveau, zowel historisch als hedendaags, is ruim aanwezig en onze musea zijn actief in het ontwikkelen van sterke tentoonstellingsconcepten van internationale kwaliteit. De basisvoorwaarden om een expo als publiekstrekker in de markt te zetten, ontbreken echter grotendeels: digitale infrastructuur voor publieksontsluiting, online ticketverkoop en merchandise, tools om doelgroepgericht te communiceren, budget voor marketing, up-to-date bezoekersonthaal.

Ook middelen voor doorgedreven onderzoek en innovatie en de verwerving van topstukken zijn er vandaag niet. De hoge kosten zouden kunnen verlicht worden met bv. een  indemniteitsregeling (garantieregeling waarbij de staat een deel van het risico van een kostbaar bruikleen op zich neemt, red.) als tegemoetkoming voor hoge verzekeringskosten, een taxshelter voor musea, of een blockbusterfonds zoals in Nederland, dat leningen voorziet voor extra marketinginspanningen.

Naar het buitenland

De cultureel-erfgoedsector vraagt een stijging van de Vlaamse subsidies tot 23 miljoen euro, waarvan 14 miljoen voor de musea. Wie nog zou twijfelen, we hebben dit geld nodig om een kwalitatieve werking te kunnen uitbouwen die beantwoordt aan de noden van een hedendaags museum. Enkel zo creëren we de noodzakelijke basis voor het realiseren van toptentoonstellingen. We willen toch ons erfgoed van wereldniveau en onze toptalenten in eigen huis kunnen tonen? Of ziet Vlaanderen haar erfgoed en publiek liever naar het buitenland vertrekken?

Nederland pakt het anders aan: 304 miljoen euro subsidies aan 420 musea en dit na een golf van forse besparingen. Of 17,9 euro subsidie/inwoner. Ter vergelijking: in Vlaanderen geven we per inwoner 2,5 euro aan musea of zeven keer minder. Welke ambitie koestert Vlaanderen voor haar musea? De musea zelf staan klaar om de baseline van Vlaanderen state of the art waar te maken. Nu nog de centen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234