Maandag 23/09/2019

opinie

Waarom miljardenboete voor Google minder vanzelfsprekend is dan ze lijkt

Rogier De Langhe. Beeld Karel Duerinckx

Rogier De Langhe is economiefilosoof aan de UGent.

Europees commissaris Margrethe Vestager gaf Google deze week een monsterboete van 4,3 miljard euro. Die beslissing is minder vanzelfsprekend dan het lijkt.

Volgens Vestager misbruikt Google zijn dominantie op de markt van besturingssystemen voor smartphones. Alle smartphones behalve de iPhone draaien op Android. Op zich niks mis mee, maar Google gebruikt zijn dominante marktpositie om dat ook zo te houden. Zo worden concurrentie en innovatie onderdrukt. Daar lachen ze bij de Commissie niet mee. Over de macht van Europa wordt soms smalend gedaan, maar over mededinging heeft de Europese Commissie verregaande bevoegdheden. De eengemaakte interne markt is zowat de essentie van het Europese project. Die markt kan dus maar beter goed werken.

Vanuit het perspectief van Europa is er geen speld tussen te krijgen: Europa moet gezonde markten creëren, Google is een bedrijf dat de marktwerking verstoort, dus Google wordt beboet. Maar is Google wel zomaar een bedrijf? De Amerikaanse econoom Arun Sundararajan denkt alvast van niet. In zijn recente boek The Sharing Economy legt hij uit waarom platforms institutioneel gezien tussen twee stoelen vallen. Ze zijn niet enkel spelers op een markt, ze creëren op hun platform zelf ook een markt waarvan ze zelf als het ware de overheid zijn.

Die hybride status tussen markt en staat is een bijzonder disruptief gegeven. Tot voor kort was de wereld duidelijk. Ofwel ben je een overheid die de spelregels maakt, ofwel een bedrijf dat het spel speelt. Wie beide combineert, glipt als het ware door de mazen van dat conceptuele net.

Daardoor is het onduidelijk of het monopolie van Google schadelijk is of niet. De nadelen voor bedrijven zijn welbekend, maar niemand ziet graten in het monopolie van een overheid. Ook al hebben markten baat bij concurrentie op de markt, dat geldt niet voor de organisatie van die markt zelf. Als spelers over verschillende markten verspreid zitten, is er net mínder concurrentie en gelden niet voor iedereen dezelfde regels. In sommige gevallen (aan welke kant van de weg zal ik vandaag eens rijden) is de optimale oplossing niet om het beste te doen, maar hetzelfde als alle anderen.

Evolutie of revolutie?

Het debat is gepolariseerd. Waar je staat, hangt af van waar je zit. Beide partijen pikken uit deze analyse die elementen die hen zelf het best uitkomen. Europa ziet de virtuele wereld als een markt als alle andere en benadrukt het bedrijfskarakter. Google ziet het smartphone-ecosysteem als zijn virtuele territorium dat nood heeft aan een overheid die er spelregels voor maakt. Critici wereldwijd merken op dat Googles verdediging ambigu is, maar hetzelfde geldt net zo goed voor de beslissing van Europa. Wil Europa zijn consumenten beschermen, of offert het die op om zijn eigen macht over de steeds digitaler wordende maatschappij te behouden?

De realiteit ligt wellicht ergens tussenin. Maar waar precies weet niemand. Als maatschappij staan we voor de opdracht om twee logica’s te verenigen waarvan net de scheiding de basis is van ons maatschappijmodel. Dit betekent dat ook de positie van Europa niet vanzelfsprekend is. De arbeidsdeling tussen markt en staat waarbinnen Europa zichzelf definieert, heeft niet altijd bestaan. Ze is ontstaan binnen een context en het is precies die context die vandaag verandert. Het is daardoor niet altijd even duidelijk of wie de spelregels breekt, ze overtreedt dan wel verandert. Evolutie of revolutie? Zijn internetplatforms nieuwe spelers, die zich moeten voegen naar de bestaande spelregels, of zal de digitalisering leiden tot een verschuiving van die spelregels zelf?

Machtsstrijd

Het wordt uitkijken hoe Google reageert. Betaalt Google wel? Slaagt Europa erin de eigen beslissing af te dwingen? 

Een verrassende wending zou deze banale boete weleens onderdeel kunnen maken van een veel omvattender machtsstrijd. Moeten natiestaten de leiding nemen over digitale ecosystemen, bijvoorbeeld door platforms te nationaliseren? Of zullen de beheerders van die ecosystemen op zoek gaan naar democratische legitimiteit? 

Verrassend genoeg is die eerste optie niet eens de makkelijkste.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234