Dinsdag 31/03/2020

Opinie

Waarom mensen online minder remmingen hebben dan offline (en dat ook goed kan zijn)

Michaël Opgenhaffen.Beeld rv

Michaël Opgenhaffen is professor nieuwe media en journalistiek aan het Institute for Media Studies van de KU Leuven.

Bij een zoekactie naar migranten op zee verschenen heel wat negatieve, kwetsende tot zelfs racistische reacties op nieuwssites en sociale media (DM 22/1). Dit is niet nieuw: met de regelmaat van de klok ontstaat er verontwaardiging over bagger in online reacties. Verschillende nieuwsmedia hebben in het verleden hun reactiemodule op hun eigen website afgesloten waardoor deze reacties nu vooral op Facebook geplaatst worden.

Belangrijk om weten is dat slechts een kleine minderheid van de online nieuwsconsumenten reageert op nieuwsartikelen. En dat slechts een minderheid hiervan hun digitale pen in vitriool doopt. En het gebeurt niet bij alle artikelen even vaak. Onderzoek toont aan dat het vooral politieke artikelen zijn die scherpe reacties uitlokken. Breaking news lokt dan weer meer gemene reacties uit dan soft nieuws zoals human interestverhalen. Met die kennis indachtig mag het geen verrassing zijn dat breaking news over migranten heel wat negatieve reacties uitlokt.

Naar aanleiding van deze grove reacties vroeg presentator Jens Dendoncker zich op Twitter af hoe de auteurs zouden reageren mochten ze met hun reacties geconfronteerd worden. Het antwoord kregen we enkele jaren geleden al te zien in het VIER-programma Karen & De Coster. Eric Goens belde bij mensen aan om hen te confronteren met hun scherpe uitspraken online. Wat bleek? De meesten krabbelden terug, zeiden dat het maar om te lachen was en boden hun excuses aan. Er blijkt dus een verschil te zijn in hoe mensen zich online en offline uiten over wat ze denken.

Er zijn verschillende verklaringen en theorieën voor dit verschil. Volgens het online ontremmingseffect verliezen mensen die zich online begeven bepaalde remmingen die hen bijvoorbeeld aan de koffiemachine op het werk behoeden voor al te extreme uitlatingen. Online reageren kan immers vaak anoniem. Studies tonen aan dat wanneer mensen anoniem reageren ze dit vaak scherper doen dan onder hun echte naam. Het omgekeerde geldt ook: het opheffen van anonimiteit zorgt ervoor dat onbeschofte reacties verminderen, maar helemaal verdwijnen doen ze niet. En dat zien we bijvoorbeeld op Facebook waar mensen in principe hun echte naam moeten gebruiken en toch nog kwetsende berichten plaatsen. Online ben je ook relatief onzichtbaar. Bij scherpe reacties hoef je dus geen rekening te houden met elkaars (vaak non-verbale) emoties die empathie zouden kunnen opwekken. Online interactie is bovendien asynchroon, of anders gezegd: niet real-time. Je kan dus makkelijk iets kwetsends schrijven en vervolgens de laptop dichtklappen. Hit and run, met andere woorden. Tot slot is er ook geen echte hiërarchie online: iedereen is er min of meer gelijk voor de wet, maar dat betekent ook dat er geen baas of overste is die je sanctioneert wanneer je te grof bent geweest. Meestal blijft het risico beperkt tot mensen die het afkeuren en rapporteren, als dat al gebeurt.

Positieve kanten

Levert het online ontremmingseffect ons dan alleen maar online haatzaaierij op? Nee, er zijn ook positieve kanten. Het kan bijvoorbeeld jongeren helpen om online over hun problemen te praten. Het feit dat ze anoniem kunnen praten, zonder fysieke nabijheid en op een tijdstip of ritme dat ze zelf kiezen, maakt het voor hen makkelijker om over moeilijke onderwerpen te praten. Of denk aan de vele coming out video’s die je op YouTube ziet verschijnen. Voor sommige mensen is het minder moeilijk om virtueel uit de kast te komen dan het in de echte wereld aan hun ouders of klasgenoten te vertellen. En er zijn de klokkenluiders die door de anonimiteit het aandurven om online geheime informatie door te spelen naar journalisten. En @ArbiterOfTweets kan op Twitter precies door zijn online anonimiteit vrij en vrank politieke uitspraken factchecken.

We mogen de unieke eigenschappen van online communicatie dus niet demoniseren. Maar ondanks deze goede praktijken blijft de soms bedenkelijke kwaliteit van online reacties wel een aandachtspunt. Nieuwsmedia zetten gelukkig meer en meer in op het modereren van online reacties en het bedenken van innovatieve tools en strategieën om de kwaliteit van het online debat op te krikken. Zo zijn er al (buitenlandse) nieuwssites waar je eerst een aantal vragen over het artikel juist moet beantwoorden vooraleer je mag reageren. Of discussiesites waar je na het plaatsen van een reactie verplicht even moet wachten alvorens je mag bevestigen, dit om de kans te geven aan de auteur om een emotionele reactie die in het heetst van de strijd werd geplaatst wat vriendelijker te maken.

Beeld BELGA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234