Donderdag 28/05/2020
A Subtlety or the Marvelous Sugar Baby van Kara Walker: een aanklacht tegen de rassenongelijkheid die besloten ligt in rietsuiker.Beeld rv

Column

Waarom ik nog geen enkele kunstenaar met een donkere huidskleur heb besproken

StuBru-presentator Stijn Van de Voorde geeft hedendaagse kunstwerken iedere week van dit jaar een eerlijke kans.

Het valt me op dat ik - na een maand rondkuieren in de opwindende wereld van de moderne kunst - nog geen enkele kunstenaar met een donkere huidskleur heb vermeld. Dat komt omdat ik er nog niet zo veel ben tegengekomen. De kans dat dit mij niet in dank wordt afgenomen, is reëel.

Figuren als Spike Lee en Chris Rock hebben afgelopen weken kritiek geuit op het gebrek aan zwarte genomineerden voor de Oscars. Ik ben tegen ongelijkheid op basis van ras, dus ik besloot enige research te verrichten inzake deze uiterst gevoelige materie. Met een beetje geluk levert dit me zelfs wat subsidies op.

Google helpt een mens alvast niet geweldig verder. Wie 'zwart' en 'schilder' intikt, komt automatisch terecht op een site van de federale overheid, die ons waarschuwt om geen arbeidsactiviteiten te vergoeden waarbij noch de werkgever, noch de werknemer belasting en sociale zekerheidspremies afdragen.

In de minder figuurlijke betekenis van het woord duikt Ad Reinhardt op. Deze (blanke) Amerikaanse kunstenaar vervaardigde in de jaren 50 zwarte schilderijen. Geen zwarte figuren, nee, volledig zwarte vlakken. Zodra hij de smaak van het zwarte vlak te pakken had, wilde hij niets anders meer schilderen. Once you go black... Kazimir Malevitsj deed hem dit in 1915 met Zwart vierkant reeds voor. De Russische schilder zag in een zwart vlak het ultieme eerbetoon voor de absolute macht van de beeldende expressie. Ik vraag me af of 'de beeldende expressie' ook blij was met deze hommage. Een ruiker bloemen of een goede fles wijn kan ook leuk zijn. Ik zocht verder.

Jean-Michel Basquiat ken ik wel. Ondanks het feit dat de jonge kunstenaar pas in 1982 zijn eerste solotentoonstelling kreeg, blijkt hij volgens heel wat geschreven bronnen de eerste Afro-Amerikaanse schilder te zijn die wereldfaam vergaarde. Dat had hij te danken aan zijn kleurrijke acrylschilderijen, een turbulente relatie met Madonna, en enkele gemeenschappelijke schilderijen met Andy Warhol. Het feit dat hij op 27-jarige leeftijd overleed aan een overdosis heroïne maakte de legende er niet kleiner op. David Bowie, Dennis Hopper en Courtney Love speelden met plezier een rolletje toen het leven van de zwarte mascotte van het kunstcircus werd verfilmd. Maar wie moet ik verder nog kennen?

Mijn goede vriend Stefaan, die aardig thuis is in de wereld van de beeldende kunsten, vatte het nogal simplistisch samen: "Tja, vroeger waren er gewoon weinig negers die schilderden." Stefaan weet dat je het woord 'neger' eigenlijk niet mag gebruiken omdat het kwetsend kan overkomen, zeker voor mensen die de slavernijgeschiedenis kennen, maar let's face it: in de spierwitte volksmond komt het n- woord meer voor dan iets als 'zwarte medemens'.

En Stefaan is geen racist, laat staan dat hij op een of andere manier denigrerende bijbedoelingen zou hebben. Ik begrijp zijn punt: wie met een donkere huidskleur wordt geboren op deze aardbol, heeft het meestal druk genoeg met simpelweg overleven. Een hippe collage bricoleren maakt nu eenmaal geen deel uit van onze basisbehoeften. Veel Afro-Amerikanen gebruiken kunst de laatste decennia als medium om ongelijkheid aan te kaarten. Soms lijkt het zelfs alsof dit het énige onderwerp is in hun werk.

Stijn Van de Voorde.Beeld Karoly Effenberger

Kara Walker heeft het allemaal tegen: ze is zwart én vrouw. Om dat te vieren, maakte ze twee jaar geleden een elf meter hoog sfinxachtig beeld met hoofddoek uit 4.000 kilo witte suiker (A Subtlety or the Marvelous Sugar Baby). Rietsuiker is in essentie bruin, maar na raffinage wordt het wit. We weten waar ze naartoe wil.

David Hammons is de enige zwarte in de top 10 van duurste nog levende Amerikaanse kunstenaars. In 2000 combineerde hij een basketbalring met een kristallen kroonluchter. Basketbal is al jarenlang de gedroomde ontsnappingsroute voor veel arme Afro-Amerikaanse jongens. In 2013 leverde dit symbool Hammons zelf meer dan 8 miljoen dollar op.

Precies 30 jaar eerder verliep de verkoop van zijn creaties iets kleinschaliger. Tijdens de Bliz-aard Ball Sale (1983) verkocht hij sneeuwballen op een klein marktje in Manhattan, New York. Een kleine sneeuwbal kostte 1 dollar, voor een groot exemplaar betaalde je 25 dollar. De sneeuwballen waren van goede kwaliteit: rond en koud, dus de prijs was niet overdreven. Jan Hoet kocht - als gefascineerde, toevallige voorbijganger - een kleintje voor 1 dollar. Een goede investering, mocht het ding 3 minuten later niet gesmolten zijn in zijn zak. Hoet was op dat ogenblik waarschijnlijk de enige die besefte dat hij deel uitmaakte van een historische art performance.

Enkele jaren later haalde hij Hammons zelfs naar België. Hoet gaf de Amerikaanse kunstenaar een forum in een bos in Temse, het kunstmekka van Vlaanderen. Hammons ging in op deze uitnodiging. Hij hing een hoop pisbakken aan de bomen van een plaatselijk bos. Er schuilt veel poëzie in een bos vol pissijnen aan de oevers van de Schelde. Hammons vertelde er bij dat hij als kunstenaar vooral zélf grote vraagtekens wil zetten bij het concept 'kunst'. Wat zeer handig was. Op die manier moesten de inwoners van Temse dit niet meer doen. Iedereen vond het prachtig. Enkel een bejaard koppel uit de buurt vertelde in het journaal dat ze de bosinstallatie maar "belachelijk" vonden. Onbegrijpelijk. Pijnlijk. Schandelijk. En op de koop toe zeer racistisch.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234